ପ୍ରଶ୍ନ ୧: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର କେବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ? 

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ୧୮୮୮ ମସିହା, ଡିସେମ୍ବର ମାସ ୯ ତାରିଖ, ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଦିନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ତାଙ୍କର ନାମକରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କାହିଁକି କରାଯାଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ମାଣବସା ଗୁରୁବାରରେ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ ଥିଲା? 

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଚୌଧୁରୀ ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପୈତୃକ ଗ୍ରାମର ନାମ କ’ଣ? 

ଉତ୍ତର: ତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଗ୍ରାମର ନାମ ତାଳପଦା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ୧୯୦୭ ମସିହାରେ କେଉଁ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ? 

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ୧୯୦୭ ମସିହାରେ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍‌ସ (ତତ୍କାଳୀନ ମାଟ୍ରିକ) ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ କେଉଁ ନାଟକ ଅଭିନୟ କରାଯାଉଥାଏ? 

ଉତ୍ତର: ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ‘କାଞ୍ଚିକାବେରୀ’ ନାଟକ ଅଭିନୟ କରାଯାଉଥାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: 'ମୁକୁର' ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦକ କିଏ ଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: 'ମୁକୁର' ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦକ ବ୍ରଜସୁନ୍ଦର ଦାସ ଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କୁ କେଉଁ ମସିହାରେ 'କାନ୍ତକବି' ରୂପେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା? 

ଉତ୍ତର: ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କୁ କାନ୍ତକବିରୂପେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: କାନ୍ତକବିଙ୍କ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କ’ଣ? 

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନାମ ବାବାଜୀ ରାମଦାସ ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତା କିଏ ଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତା ଗୋପୀନାଥ ଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର କେଉଁ ଅଧିବେଶନରେ ଗାନ କରାଯାଇଥିଲା? 

ଉତ୍ତର: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ବୀର ଅଧିବେଶନରେ ଗାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଲେଖାଟି କେଉଁ ଛଦ୍ମନାମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା? 

ଉତ୍ତର: 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଲେଖାଟି ‘ଅସହଯୋଗୀ’ ଛଦ୍ମନାମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଭଦ୍ରକରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ପ୍ରେସର ନାମ କ’ଣ? 

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ୧୯୨୯ରେ ଭଦ୍ରକରେ ‘ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ’ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ସମ୍ପାଦନାରେ ୧୯୩୭ ମସିହାରେ କେଉଁ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା? 

ଉତ୍ତର: ୧୯୩୭ ମସିହାରେ 'ଡଗର' ପତ୍ରିକା ତାଙ୍କ ସମ୍ପାଦନାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସର ନାମ କ’ଣ? 

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସର ନାମ ‘କଣାମାମୁ’ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: କାନ୍ତକବିଙ୍କ କେଉଁ ଗଳ୍ପର ପରିଣତି ବେଶ୍ କରୁଣ ରସରେ ମାର୍ମିକ? 

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ‘ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି’ ଗଳ୍ପର ପରିଣତି ବେଶ୍ କରୁଣ ରସରେ ମାର୍ମିକ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୀତଗୁଡ଼ିକର ସଂକଳନର ନାମ କ’ଣ? 

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୀତଗୁଡ଼ିକର ସଂକଳନ ହେଉଛି ‘ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ’ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) 'କୃତକାର୍ଯ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର: 'କୃତକାର୍ଯ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅକୃତକାର୍ଯ୍ୟ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଅଭିଷେକୋତ୍ସବ' ଶବ୍ଦର ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର।

ଉତ୍ତର: ଅଭିଷେକୋତ୍ସବ = ଅଭିଷେକ + ଉତ୍ସବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ କେବେ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅବସାନ ୧୯୫୩ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୪ ତାରିଖ ଦିନ ଘଟିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଦିଅ।

 ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପିତା ଚୌଧୁରୀ ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ଥିଲେ । ସେ ଭଦ୍ରକ ନିକଟସ୍ଥ ତାଳପଦା ଗ୍ରାମର ଜମିଦାର ଓ ଜଣେ ଓକିଲ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମାତା ରାଧାମଣି, କଣ୍ଟାପଡ଼ା ଜମିଦାରଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେଉଁ ଦୁଇଟି କାରଣ ପାଇଁ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଢିବା ବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଛାତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଖେଳାଳି ଛାତ୍ର ଭାବରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବି.ଏ. ପଢିବାବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଧିକ ସମୟ ଦେଉଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବି.ଏ. ପଢିବାବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ପାଠପଢା ଅପେକ୍ଷା କ୍ରୀଡ଼ା (ବ୍ୟାଡ଼ମିଣ୍ଟନ, ଟେନିସ୍, କ୍ରିକେଟ ଖେଳ) ଏବଂ ଗୋପୀଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇ ସଂଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିବାରେ ଅଧିକ ସମୟ ବ୍ୟୟ କରୁଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଛାତ୍ରାବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେଉଁ ଦୁଇଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଜନ ହୋଇଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଛାତ୍ରାବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କବିତା ଲେଖା ପାଇଁ ରେଭେନ୍‌ସା ଛାତ୍ରାବାସରେ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଜନ ହୋଇଥିଲେ । ସେହିପରି ଆଇ.ଏ. ପଢିବାବେଳକୁ ତାଙ୍କ ଲେଖା ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଶଂସା ପାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ୧୯୧୩ ମସିହା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା?

 ଉତ୍ତର: ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କୁ ଜ୍ଵର ହେଲା । ଜ୍ଵର ଛାଡ଼ିଯିବା ପରେ ଦେହରେ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧୂର ଉପସର୍ଗ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା, ଫଳରେ ସେ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ । ଏହାପରେ ସେ କୁଳଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି କୀର୍ତନ-ଭଜନ ଓ ଇଷ୍ଟପୂଜା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ଜୀବନର ଦୁଃସମୟରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଶାରୀରିକ ବିକଳାଙ୍ଗତା ଓ ପାରିବାରିକ ମାଲିମୋକଦ୍ଦମାର ଦୁଃସମୟରେ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚର୍ଚ୍ଚା, ଇଷ୍ଟପୂଜା, ଗୁରୁବାଣୀ ପାଳନ ଥିଲା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ପରିବାରର କେଉଁମାନେ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ପରିବାରରୁ ତାଙ୍କ ସାନଭାଇ କମଳାକାନ୍ତ, ଭଉଣୀ କୋକିଳା ଦେବୀ ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଦେବୀ, ଭଣଜା ଗୌର ଗୋପାଳ ଦାସ ଏବଂ ଦୁଇପୁତ୍ର ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଓ ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦେଇ କାରାବରଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ରଚନା କରିଥିବା କେତୋଟି ନାଟକର ନାମ ଲେଖ। ଉତ୍ତର: 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' ପାଇଁ କାନ୍ତକବି ରଚନା କରିଥିବା ନାଟକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ‘ଶରଦ୍ରାସ’, ‘କାଳୀୟ ଦଳନ’, ‘ବ୍ରଜ ବର୍ଜନ’, ‘ବଂଶୀ ଶିକ୍ଷା’, ‘ବସନ୍ତ ବିଳାସ’, ‘ବେଶ ବଦଳା’, ‘ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଗୌର ସନ୍ୟାସ’ ଓ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ’ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ 'ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ' ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ ସେ ୧୯୨୯ ମସିହାରେ ଭଦ୍ରକରେ ‘ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ’ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ଵ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ଵ ହେଲା – ପ୍ରଥମତଃ, ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ରଚନା ପ୍ରାଣଧର୍ମରେ ହାସ୍ୟ କୌତୁକ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ ବିଦ୍ରୂପଧର୍ମୀ ଥିଲା । ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ତାଙ୍କ ଲେଖାରେ ସ୍ଵଦେଶ ପ୍ରାଣତା, ଆଶାବାଦ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ' ଏବଂ 'ଧଳାମାଣିକ ରେ' କେଉଁ କେଉଁ ମୂଳ ରଚନାର ଅନୁକରଣରେ ଲିଖିତ?

 ଉତ୍ତର: 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ' କବିତାଟି **କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ‘କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦଚମ୍ପୂ’**ର ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଅନୁକରଣରେ ଲିଖିତ । ସେହିପରି 'ଧଳାମାଣିକ ରେ' ଲାଳିକାଟି ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତ ସିଂହାରଙ୍କ ‘ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣି’ର ‘କଳାମାଣିକରେ’ ଛାନ୍ଦ ଅନୁସରଣରେ ରଚିତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: କାନ୍ତକବିଙ୍କର ଦୁଇଟି ପ୍ରହସନର ନାମ ଲେଖ। 

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କର ଦୁଇଟି ପ୍ରହସନର ନାମ ହେଲା ‘ଡିମ୍ବକ୍ରେସୀ ସଭା’ ଏବଂ ‘ହନୁମନ୍ତର ବସ୍ତ୍ରହରଣ’ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଅବଦାନ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଆ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଅବଦାନ ହେଉଛି ‘ପିଲାଙ୍କ କଥା’ (ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ସଂକଳନ) ଏବଂ ‘ଚିଡିଆଖାନା’ (ଜୀବଜନ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପଦ୍ୟମୟ କୃତି) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ଗଳ୍ପର ବିଷୟବସ୍ତୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ଗଳ୍ପରେ, ଜଣେ ବୁଢା ଶଙ୍ଖାରି ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ସ୍ଵୀକାର କରି ଜଣେ ବୋହୂ ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବା ପାଇଁ ଧାଇଁ ଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲା ବେଳକୁ ସେହି ବୋହୂଟି ବିଧବା ହୋଇ ସାରିଥିଲା । ଏହି କରୁଣ ପରିଣତି ହିଁ ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ପୁସ୍ତକଟିକୁ କେଉଁ ମହାନ କୃତି ସହ ତୁଳନା କରାଯାଏ ଓ କାହିଁକି?

 ଉତ୍ତର: 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ପୁସ୍ତକଟିକୁ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ‘ଗୀତାଞ୍ଜଳି’ ତୁଲ୍ୟ ମହାନ କୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କାରଣ, ଏହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ସମ୍ପଦ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅନନ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଦୁରାରୋଗ୍ୟ' ଓ 'ଅସହଯୋଗୀ' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟିର ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ଉତ୍ତର: ଦୁରାରୋଗ୍ୟ = ଦୁଃ (କଷ୍ଟରେ) ଆରୋଗ୍ୟ ହୁଏ ଯାହା – ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ। ଅସହଯୋଗୀ = ନାହିଁ ସହଯୋଗ ଯାହାର – ନଞ୍ଜ୍ ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଛଦ୍ମନାମ' ଓ 'କୃତକାର୍ଯ୍ୟ' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟିର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ। 

ଉତ୍ତର: ଛଦ୍ମନାମ – ପ୍ରକୃତ ନାମ / ସ୍ଵନାମ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ – ଅକୃତକାର୍ଯ୍ୟ / ବିଫଳ

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସାହିତ୍ୟିକ' ଓ 'ପୈତୃକ' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟିରୁ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଅଲଗା କର।

ଉତ୍ତର: ସାହିତ୍ୟିକ = ସାହିତ୍ୟ + ଇକପୈତୃକ = ପିତୃ + କ

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସମ୍ପାଦକ' ଓ 'ଅଭିଭାବକ' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟିର ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର: ସମ୍ପାଦକ – ସମ୍ପାଦିକା ଅଭିଭାବକ – ଅଭିଭାବିକା

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ବ୍ୟତୀତ କାନ୍ତକବିଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଜାତୀୟ ଆହ୍ବାନମୂଳକ କବିତାର ନାମ ଲେଖ। 

ଉତ୍ତର: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଜାତୀୟ ଆହ୍ବାନମୂଳକ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ‘କୋଟିକୋଟି କଣ୍ଠେ ଆଜି’, ‘ଉଡାଇ ନିଶାଣ ବଢାଇ ଭେରୀ’, ‘ସାଜରେ ସାଜରେ’ ଏବଂ ‘ଭାଇମାନେ ହୋ’ (ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି) ।

୧. ଏଭଳି ଦୁଃସମୟରେ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚର୍ଚ୍ଚା, ଇଷ୍ଟପୂଜା, ଗୁରୁବାଣୀ ପାଳନ ଥିଲା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧୂ ।

              ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ଜୀବନୀ ଓ ସାହିତ୍ୟକୃତି)" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ ଲେଖକ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ସମୟ ଏବଂ ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପାରିବାରିକ ଈର୍ଷା ଓ ମାଲିମୋକଦ୍ଦମାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏହିଭଳି ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦୁଃସମୟରେ, କବି ଭାଙ୍ଗି ନ ପଡ଼ି ନିଜର ମନୋବଳ ଦୃଢ଼ ରଖିଥିଲେ। ସାହିତ୍ୟ ରଚନା କରିବା, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସଂକୀର୍ତ୍ତନରେ ମନ ଦେବା, ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବତା ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ କୁଳଗୁରୁ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କ ବାଣୀ ପାଳନ କରିବା ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ଵାସନା ବା ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ସଦୃଶ ଥିଲା।

୨. ଗାନ୍ଧୀ ଆଦର୍ଶ ଓ ବାଣୀପ୍ରତି ସେ ଅନୁରାଗୀ ହୋଇ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ ।

            ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ। ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କର ସମାଜସେବା ଏବଂ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଭାବନା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ସାଧକ ନ ଥିଲେ, ସେ ଜଣେ ସଚେତନ ସମାଜସେବୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଦୂର କରିବା ଏବଂ କୃଷି ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ଵାରା ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ଥିଲା। ସେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ଏତେ ଅନୁରାଗୀ ବା ଆକୃଷ୍ଟ ଥିଲେ ଯେ, ସେହି ଭାବନାକୁ ନେଇ ସେ ଅନେକ କବିତା ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

୩. ଅଧିକାଂଶ ରଚନା ପ୍ରାଣଧର୍ମରେ ହାସ୍ୟ କୌତୁକ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ ବିଦ୍ରୂପଧର୍ମୀ । ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ଶୈଳୀର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶେଷତ୍ଵ ସମ୍ପର୍କରେ କୁହାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହାସ୍ୟରସ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଵର ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ରଚନାର ମୂଳ ଆତ୍ମା ବା ପ୍ରାଣଧର୍ମ ହେଉଛି ହାସ୍ୟ-କୌତୁକ ଏବଂ ବ୍ୟଙ୍ଗ-ବିଦ୍ରୂପ । ସେ 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ' ଭଳି ଲାଳିକା, 'ଡିମ୍ବକ୍ରେସୀ ସଭା' ଭଳି ପ୍ରହସନ ଏବଂ 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଭଳି ଗଦ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜର ତ୍ରୁଟି-ବିଚ୍ୟୁତିକୁ ହାସ୍ୟରସ ମାଧ୍ୟମରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଲେଖା ପାଠକକୁ ହସାଇବାର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ରଖୁଥିଲା । 

୪. ଗଳ୍ପଟିର ପରିଣତି ବେଶ କରୁଣ ରସରେ ମାର୍ମିକ ।  

             ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ। ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଳ୍ପ 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି'ର ଭାବବସ୍ତୁକୁ ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବିଙ୍କ 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ଗଳ୍ପଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏକ ଅଭୁଲା ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣ ଭାବ ପାଇଁ ପାଠକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । ଗଳ୍ପଟିର ଶେଷ ଭାଗ ବା ପରିଣତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ (ମାର୍ମିକ) ଅଟେ । କାରଣ, ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ବୁଢା ଶଙ୍ଖାରି, ନିଜର ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ଵେ, ଯେଉଁ ନବବଧୂ ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବାକୁ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଦେଖିଲା ଯେ ସେହି ବୋହୂଟି ଇତିମଧ୍ୟରେ ବିଧବା ହୋଇସାରିଛି । ଏହି ଦୁଃଖଦ ପରିଣତି ହିଁ ଗଳ୍ପଟିକୁ ମାର୍ମିକ କରି ତୋଳିଛି।

୫. ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ବେଳେବେଳେ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅନନ୍ୟ କରିଛି ।  

           ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦିଗଟିକୁ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମୁଖ୍ୟତଃ ହାସ୍ୟରସିକ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଣେ ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଇଶ୍ଵର ବିଶ୍ଵାସୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନର ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦିଗଟି ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କର 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ଗୀତ ସଂକଳନରେ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଏବଂ ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଦାର୍ଶନିକ ଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ । ଏହି ଗଭୀର ଭାବ ସମ୍ପଦ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ରଚନାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା ଏବଂ ଏହା ହିଁ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭାରକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବା ଅନନ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

୬. ତିଅଣରେ ଲୁଣଭଳି ସାହିତ୍ୟରେ ହାସ୍ୟରସ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେ ବିଚାରିଥାନ୍ତି।

               ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ। ଏଠାରେ ସାହିତ୍ୟରେ ହାସ୍ୟରସର ସ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ମତ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ହାସ୍ୟରସକୁ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଗୌଣ ବିଭାଗ ବୋଲି ମନେ କରୁନଥିଲେ, ବରଂ ଏହାକୁ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ। ସେ ବିଚାର କରୁଥିଲେ ଯେ, ଯେପରି ଲୁଣ ବିନା ତିଅଣ ସ୍ଵାଦହୀନ ଲାଗେ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ସାହିତ୍ୟରେ ହାସ୍ୟରସର ଉପସ୍ଥିତି ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଦର୍ଶନ ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ଲେଖା ପାଠକମାନଙ୍କୁ ହସାଇବାରେ ସକ୍ଷମ ହେଉଥିଲା ।

୭. ‘ନିଭୃତ ନିଶୀଥ’, ‘ରୋଗ ଶଯ୍ୟା’, ‘ଜୀବନ୍ତ ମରଣ’ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖକଙ୍କ ଅଙ୍ଗେନିଭା କଥାର କଳାତ୍ମକ ପ୍ରକାଶ। ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର" ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ। ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କର କେତେକ ଆତ୍ମଜୀବନୀମୂଳକ ପ୍ରବନ୍ଧର ବିଶେଷତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଏହି ସମୟର ଦୁଃଖ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଅନୁଭୂତିକୁ ସେ ନିଜ ସାହିତ୍ୟରେ ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି। ‘ନିଭୃତ ନିଶୀଥ’, ‘ରୋଗ ଶଯ୍ୟା’, ‘ଜୀବନ୍ତ ମରଣ’ ଆଦି ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ସେହି ଦୁଃସମୟର ଅଙ୍ଗେନିଭା କଥା ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତିର କଳାତ୍ମକ ପରିପ୍ରକାଶ ଅଟେ । ଏହି ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅବସ୍ଥା ବିଶେଷର ସ୍ମୃତିକୁ ଧାରଣ କରିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀର ପରିଚୟ ଦିଅ।

            ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ସ୍ରଷ୍ଟା କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ୧୮୮୮ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ, ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଦିନ କଟକରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ତାଳପଦା ଗ୍ରାମର ଜମିଦାର ଓ ଜଣେ ଓକିଲ ଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ରାଧାମଣି । ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟଶିକ୍ଷା ବାଲେଶ୍ଵରରେ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିକ୍ଷା କଟକର ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଛାତ୍ର ଜୀବନରୁ ହିଁ ସେ ପାଠପଢ଼ା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା, ସଙ୍ଗୀତ, ଅଭିନୟ ଓ ସାହିତ୍ୟ ରଚନାରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୩ରେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରିବା ପରେ ସେ ଏକ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ । ଜୀବନର ଏହି ଦୁଃସମୟରେ ସେ କୁଳଗୁରୁ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କଠାରୁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଇଷ୍ଟଦେବ ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ପୂଜାରେ ମନୋନିବେଶ କଲେ । ଏହି ରୁଗ୍‌ଣ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ଵଦେଶ ପ୍ରେମରେ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ରଚନା କରିବା ସହ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୯ରେ ସେ 'ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ' ଓ ୧୯୩୭ରେ 'ଡଗର' ପତ୍ରିକା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ । ୧୯୫୩ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୪ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର। 

             ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗକୁ ନିଜ ଲେଖନୀ ଦ୍ଵାରା ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ', ଯାହା ତାଙ୍କର 'ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ' ସଂକଳନରେ ସ୍ଥାନିତ ଏବଂ ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଅଟେ । ତାଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୀତଗୁଡ଼ିକ 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ନାମକ ପୁସ୍ତକରେ ସଂକଳିତ, ଯାହାକୁ ଏହାର ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ 'ଗୀତାଞ୍ଜଳି' ସହ ତୁଳନା କରାଯାଏ । ହାସ୍ୟରସ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଵର ଥିଲା। ସେ 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ', 'ଧଳାମାଣିକ ରେ' ଓ 'କଟକ ସଫର' ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲାଳିକା ରଚନା କରିଥିଲେ । 'ଡିମ୍ବକ୍ରେସୀ ସଭା' ଓ 'ହନୁମନ୍ତର ବସ୍ତ୍ରହରଣ' ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରହସନ । ଗଦ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟଙ୍ଗ ରଚନା । ତାଙ୍କର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସ 'କଣାମାମୁ' ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚେତନା ଉପରେ ଆଧାରିତ । 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ତାଙ୍କର ଏକ କରୁଣରସାତ୍ମକ ଓ ମାର୍ମିକ ଗଳ୍ପ । ଏହା ସହିତ ସେ 'ପିଲାଙ୍କ କଥା' ଓ 'ଚିଡିଆଖାନା' ଭଳି ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ରୁଗ୍‌ଣ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟରେ କାନ୍ତକବି ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେଉଁକେଉଁ କାମ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ, ଦର୍ଶାଅ। 

             ଉତ୍ତର: ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରିବା ପରେ କାନ୍ତକବି ଏକ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ତଥାପି, ଏହି ରୁଗ୍‌ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ତାଙ୍କ କର୍ମମୟ ଜୀବନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରି ନଥିଲା। ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ: ପ୍ରଥମତଃ, ସେ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ନିଜର ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ଭଳି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୀତ ଏବଂ 'କଣାମାମୁ', 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ଭଳି ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ସେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଙ୍ଗଠକ ଭାବେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' ନାମକ ଥୁଏଟର ଦଳ ଗଠନ କରି ତା' ପାଇଁ ନାଟକ ରଚନା କରୁଥିଲେ । ତୃତୀୟତଃ, ସେ ଜଣେ ସଫଳ ସମ୍ପାଦକ ଓ ପ୍ରକାଶକ ଥିଲେ। ସେ ୧୯୨୯ରେ 'ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ' ସ୍ଥାପନା କଲେ ଏବଂ ୧୯୩୭ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ପତ୍ରିକା 'ଡଗର'ର ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିଲେ । ଚତୁର୍ଥତଃ, ସେ ଗାନ୍ଧୀ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଦୂରୀକରଣ, କୃଷି ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟରେ ହାସ୍ୟରସ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗର ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।

            ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟରସ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ-ବିଦ୍ରୂପଧର୍ମୀ ଶୈଳୀ । ସେ ନିଜେ ବିଚାର କରୁଥିଲେ ଯେ, "ତିଅଣରେ ଲୁଣଭଳି ସାହିତ୍ୟରେ ହାସ୍ୟରସ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ" । ତାଙ୍କର ଏହି ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ରଚନାରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ସେ ପୂର୍ବକବିମାନଙ୍କର ଗମ୍ଭୀର ରଚନାକୁ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଅନୁକରଣ କରି ନୂତନ ଲାଳିକା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସେ କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ 'କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦଚମ୍ପୂ' ଅନୁକରଣରେ 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ' ଏବଂ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ 'ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣି' ଅନୁକରଣରେ 'ଧଳାମାଣିକ ରେ' ରଚନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବ୍ୟଙ୍ଗ କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ନ ଥିଲା, ଏହା ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସମାଲୋଚନାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା। ୧୯୨୧ ମସିହାର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ କର୍ମୀଙ୍କ ତ୍ରୁଟି-ବିଚ୍ୟୁତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେହିପରି କନିକା ମେଳି ସମୟର ରାଜନୀତିକୁ ନେଇ ସେ ବ୍ୟଙ୍ଗବିଦ୍ରୂପଧର୍ମୀ 'ପଞ୍ଚାମୃତ' ନାଟିକା ରଚନା କରିଥିଲେ । 'ଡିମ୍ବକ୍ରେସୀ ସଭା' ଓ 'ହନୁମନ୍ତର ବସ୍ତ୍ରହରଣ' ଭଳି ପ୍ରହସନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଏହି ହାସ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ପ୍ରତିଭାର ପରିଚୟ ଦିଏ । ତାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ଡଗର' ପତ୍ରିକା ମୁଖ୍ୟତଃ ହାସ୍ୟରସ ଉପରେ ହିଁ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥିଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ସ୍ଵଦେଶପ୍ରେମ ଓ ଜାତୀୟତାବୋଧର ପ୍ରଭାବ କିପରି ପଡ଼ିଥିଲା, ବର୍ଣ୍ଣନା କର। 

          ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସାହିତ୍ୟ ଉଭୟ ସ୍ଵଦେଶପ୍ରେମ ଏବଂ ଜାତୀୟତାବୋଧ ଦ୍ଵାରା ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଥିଲା। ପ୍ରଥମତଃ, ତାଙ୍କର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଭାବନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଦର୍ଶନ ହେଉଛି 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତା। ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ସେ ଏହାକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ବୀର ଅଧିବେଶନରେ ଗାନ କରାଯାଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହା ତାଙ୍କ 'ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ' ସଙ୍କଳନର ଅଂଶ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ 'କୋଟିକୋଟି କଣ୍ଠେ ଆଜି', 'ଉଡାଇ ନିଶାଣ' ଭଳି ଅନେକ ଜାତୀୟ ଆହ୍ବାନମୂଳକ କବିତା ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା । ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ସେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ଭାରତୀୟ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ ସମ୍ପର୍କରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଚେତନ ଥିଲେ । ସେ ୧୯୨୧ର ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ନେଇ 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଲେଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସ 'କଣାମାମୁ' ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ସଂଗ୍ରାମୀ ଗଢ଼ିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା । ତୃତୀୟତଃ, ତାଙ୍କର ଏହି ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଚିନ୍ତା କେବଳ ଲେଖାରେ ସୀମିତ ନ ଥିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା। ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ବ୍ରିଟିଶ ଅତ୍ୟାଚାରର ପ୍ରତିବାଦ କରି କାଉନସିଲରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଓ ସାନଭାଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗ ଦେଇ କାରାବରଣ କରିଥିଲେ।