ପ୍ରଶ୍ନ ୧: 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାର କବି କିଏ?

ଉତ୍ତର: 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାର କବି ହେଉଛନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀ କେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀ ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ନାଟରା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପଠିତ କବିତାଟି କବିଙ୍କର କେଉଁ ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ?

ଉତ୍ତର: ପଠିତ କବିତାଟି କବିଙ୍କର 'ମାଟି ପାଣି ପବନ' କବିତା ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: କବି କାହାକୁ 'ସରବ ସହଣୀ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବି ମାଟିକୁ 'ସରବ ସହଣୀ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ମାଟି ମା’ର କ’ଣ କବିଙ୍କ ଦେହରେ ବଳ ଦେଇଛି?

 ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ର ମିଠା ପାଣି ଓ ଧୀର ପବନ କବିଙ୍କ ଦେହରେ ବଳ ଦେଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ମାଟିର ଗଛ ଲତାର ଫଳ ଆମକୁ କ’ଣ ଦିଏ?

 ଉତ୍ତର: ମାଟିର ଗଛ ଲତାର ଫଳ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ଦିଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ସବୁଜ ଘାସର କଅଁଳ ବିଛଣା କବିଙ୍କୁ କ’ଣ ଦିଏ?

ଉତ୍ତର: ସବୁଜ ଘାସର କଅଁଳ ବିଛଣା କବିଙ୍କୁ ଆରାମ ଦିଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ଆମର ଦେହ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ମାଟି ମା’ କ’ଣ ସାଇତି ରଖିଛି?

 ଉତ୍ତର: ଆମର ଦେହ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ମାଟି ମା’ ଚେରମୂଳି ଓ ଗଛ ଲତା ସାଇତି ରଖିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ଆମ ମନ ସୁଖ ଲାଗି ହସକଥା କେଉଁଠାରେ ଭରି ରହିଛି?

ଉତ୍ତର: ଆମ ମନ ସୁଖ ଲାଗି ନଈ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ହସକଥା ଭରି ରହିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: କାହାର ଡାକ କବିଙ୍କ ବୁକୁ ଫୁଲାଏ?

ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ର ବଣ ପକ୍ଷୀର ଡାକ କବିଙ୍କ ବୁକୁ ଫୁଲାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: କିଏ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ କବି ମାଟିର କାଖ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ?

ଉତ୍ତର: ସ୍ଵର୍ଗ (ସରଗ) ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ କବି ମାଟିର କାଖ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ମାଟି ମା’ ଆମର ସବୁ ଦୋଷ କାହିଁକି କ୍ଷମା କରିଦିଏ?

ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ ଆମକୁ 'ନିଜ ଛୁଆ' ବୋଲି ଭାବି ଆମର ସବୁ ଦୋଷ କ୍ଷମା କରିଦିଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: କବି କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବି ବହୁ ତପସ୍ୟା (କେତେ ତପ) କରି ଏହି ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: କବି ନିଜ ଛାତି କ’ଣ ପରି 'ନିଦା' ହେଉ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବି ନିଜ ଛାତି ପଥର ପରି 'ନିଦା' ହେଉ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: ମାଟି ମା’ର ଦେହ (ଦିହ) କିପରି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି?

ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ର ଦେହ 'ପାହାଡ଼ ପଥର' ପରି ଟାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: ମାଟି ମା’ର ପ୍ରାଣ କିପରି?

 ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ର ପ୍ରାଣ 'କଅଁଳ ପତର' ପରି କୋମଳ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: କାହାର ମୁକ୍ତିରେ କବିଙ୍କର ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି?

ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ର ମୁକ୍ତିରେ (ମୁକତିରେ) କବିଙ୍କର ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସେନେହ' ଶବ୍ଦର ଗଦ୍ୟରୂପ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ସେନେହ' ଶବ୍ଦର ଗଦ୍ୟରୂପ ହେଉଛି ସ୍ନେହ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଧୀର' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: 'ଧୀର' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଚଞ୍ଚଳ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ପବନ' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ପବନ' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ହେଉଛି ବାୟୁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ମାଟି ମା’ ତା’ର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଉପରେ କିପରି ସ୍ନେହ ବାଣ୍ଟିଛି?

ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା' ହେଉଛି ସର୍ବସହଣୀ । ସେ ତା'ର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ପାତରଅନ୍ତର ନକରି ନିଜର ସ୍ନେହକୁ ସମାନ ଭାବରେ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: କବିଙ୍କୁ ମାଟି ମା’ଠାରୁ କିପରି ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ମିଳେ?

 ଉତ୍ତର: କବିଙ୍କୁ ମାଟି ମା’ର ମିଠା ପାଣି ଓ ଧୀର ପବନ ଦେହରେ ବଳ ଦିଏ । ସେହିପରି ତା'ର ଗଛଲତାର ଫଳ କବିଙ୍କୁ ଶକ୍ତି (ଶକତି) ଓ ତୃପ୍ତି (ତୃପତି) ପ୍ରଦାନ କରେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: କବି ସବୁଜ ଘାସକୁ କାହା ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି ଓ କାହିଁକି?

 ଉତ୍ତର: କବି ସବୁଜ ଘାସକୁ ଏକ 'କଅଁଳ ବିଛଣା' ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି । କାରଣ ସେହି ଘାସର ବିଛଣା କବିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆରାମ ଦେଇଥାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ମାଟି ମା' ଆମର ଦେହ ଓ ମନର ସୁଖ ପାଇଁ କ’ଣ ସବୁ ସାଇତି ରଖିଛି?

 ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା' ଆମର ଦେହର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ବକ୍ଷରେ ଅନେକ ଉପକାରୀ ଚେରମୂଳି ଓ ଗଛଲତା ସାଇତି ରଖିଛି । ସେହିପରି ଆମ ମନକୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ସେ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଅସରନ୍ତି ହସକଥା ଭରିଦେଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: 'ସରଗ ଡାକିଲେ ମନ ବଳେ ନାହିଁ'—କବି ଏପରି କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବିଙ୍କର ନିଜ ମାଟି ମା' ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ ସ୍ଵର୍ଗର (ସରଗ) ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଟାଣିପାରେ ନାହିଁ । ମାଟି ମା'ର କୋଳ (କାଖ) ତାଙ୍କୁ ସ୍ଵର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶାନ୍ତି ଦେଉଥିବାରୁ ସେ ଏହା ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ମଣିଷ ଜନ୍ମକାଳରୁ ମାଟି ଦେହରେ କିପରି ଆଘାତ ଦିଏ ଏବଂ ମାଟି ତାକୁ କିପରି ସହ୍ୟ କରେ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଜନ୍ମକାଳରୁ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଚାଷ କରି, ଘର ତୋଳି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମାଟି ଦେହରେ ଅନେକ ଆଘାତ ଦେଇଥାଏ । ତଥାପି ମାଟି ମା' ନିଜ ଛୁଆର ଦୋଷ ଭାବି ସେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟକୁ କ୍ଷମା କରିଦିଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: କବି କେଉଁ ତପସ୍ୟା ବଳରେ ଏହି ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: କବି ନିଜ ମାଟି ମା'ର ସ୍ନେହ, କ୍ଷମା ଓ ଉଦାରତାରେ ଏତେ ମୁଗ୍ଧ ଯେ ସେ ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ମନେ କରିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ବହୁ ତପସ୍ୟା (କେତେ ତପ) କରିଥିବାରୁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏପରି ମାଟିରେ ବୁଲିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: କବି ମାଟି ମା’ଠାରୁ କେଉଁ ଗୁଣ ଟିକିଏ ମାଗିଛନ୍ତି ଓ କାହିଁକି?

 ଉତ୍ତର: କବି ମାଟି ମା’ଠାରୁ ତା’ର 'ଅମାପ ଧୈର୍ଯ୍ୟ' (ଧରିମୁଁ) ଟିକିଏ ମାଗିଛନ୍ତି । କାରଣ ସେହି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପାଇଲେ ତାଙ୍କ ଛାତି ପଥର ପରି ଦୃଢ଼ (ନିଦା) ହୋଇଯିବ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଦୁଃଖ ସହି ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଦିନରାତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ମାଟି ମା'ର ଦେହ ଓ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କିପରି କରାଯାଇଛି?

ଉତ୍ତର: କବିଙ୍କ ମତରେ ମାଟି ମା'ର ଦେହ (ଦିହ) ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଟାଣ ବା କଠିନ ଅଟେ । କିନ୍ତୁ ତା'ର ପ୍ରାଣ ବା ହୃଦୟ କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: 'ତୋର ମୁକତିରେ ମୋର ମୁକତି ମା'—ଏହି ପଦର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଏହି ପଦରେ କବି ନିଜକୁ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାତ୍ମ କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଏହା କବିଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ଵଦେଶପ୍ରେମକୁ ବୁଝାଏ । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ମାଟି ମା' (ଭାରତମାତା) ପରାଧୀନତାରୁ ମୁକ୍ତ ନ ହୋଇଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କବି ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବିପାରିବେ ନାହିଁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: କବି କେଉଁ ନୂଆ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲି ଉଠୁଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବି ଦେଖୁଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ମାଟି ମା'ର 'ଚିର ଦୁଃଖ'ର ରାତି ବା ପରାଧୀନତାର ଅନ୍ଧକାର ଏବେ ପାହି ଆସୁଛି । ସ୍ଵାଧୀନତାର ଏହି ନୂଆ ସକାଳର ସ୍ଵପ୍ନ (ନୂଆ ସପନ) ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲି ଉଠୁଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: କବି ନିଜ ମାଟିର ନାମ କିପରି ରଖିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବି ନିଜ ମାଟିକୁ ଦେବଭୂମି ଓ ବୀରଭୂମି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ନିଜ ମାଟି ମା'ର ପାଦଧୂଳିକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ବୋଳି ହୋଇ (ଅର୍ଥାତ୍ ତା'ର ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ) ତା'ର ନାମ ରଖିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ମାଟିକୁ 'ଚେତନ-ଗରଭା' କହି କବି ତା’ଠାରୁ କ’ଣ ଖୋଜି ଦେବାକୁ କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: 'ଚେତନ-ଗରଭା' ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହାର ଗର୍ଭରେ ଚେତନା ଭରି ରହିଛି । କବି ମାଟିକୁ ଚେତନାର ଉତ୍ସ ଭାବି ତା' ନିକଟରେ ନିଜର ହଜିଯାଇଥିବା 'ଚେତନାର ଚାବିକାଠି'କୁ ଖୋଜି ଦେବାପାଇଁ ଆକୁଳ ନିବେଦନ କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ନିଦା' ଓ 'ଟାଣ' ଶବ୍ଦକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଦୁଇଟି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ନିଦା: କବି ମାଟି ମା' ପରି ନିଜ ଛାତିକୁ ନିଦା କରିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି । ଟାଣ: ମାଟି ମା'ର ଦେହ ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଟାଣ ଅଟେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: (ବ୍ୟାକରଣ) ଗଦ୍ୟରୂପ ଲେଖ: ଅରଦଳି, ଧରିମୁଁ, ଦିହ, ମୁକତି ।

 ଉତ୍ତର: ଅରଦଳି – ଅର୍ଦ୍ଦଳି ଧରିମୁଁ – ଧୈର୍ଯ୍ୟରୁ ଦିହ – ଦେହ ମୁକତି – ମୁକ୍ତି

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: (ବ୍ୟାକରଣ) ସମାସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: ଗଛଲତା, ମିଠାପାଣି ।

 ଉତ୍ତର: ଗଛଲତା: ଗଛ ଓ ଲତା - ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାସ । ମିଠାପାଣି: ମିଠା ଅଟେ ଯେଉଁ ପାଣି - କର୍ମଧାରୟ ସମାସ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସରବ ସହଣୀ' ଓ 'ଚେରମୂଳି'— ଏହି ଦୁଇଟି ଯୋଡ଼ି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: ସରବ ସହଣୀ: ସବୁକିଛି ସହ୍ୟ କରିବାରେ ନିପୁଣା । ଚେରମୂଳି: ଔଷଧୀୟ ଗଛର ମୂଳ ବା ଚେର ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ (ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ): ନଈ, ପକ୍ଷୀ ।

 ଉତ୍ତର: ନଈ: ନଦୀ, ସରିତ ପକ୍ଷୀ: ବିହଙ୍ଗ, ଖଗ

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ: ଆଦେଶ, ଅନ୍ଧାର, ବୀର, ଚେତନ ।

ଉତ୍ତର: ଆଦେଶ × ଅନାଦେଶ ,ଅନ୍ଧାର × ଆଲୋକ, ବୀର × କାପୁରୁଷ / ଭୀରୁ, ଚେତନ × ଅଚେତନ

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ମହାଯଶ' ଓ 'ଦେବଭୂମି'ର ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ମହାଯଶ: ମହାନ ଯେଉଁ ଯଶ - କର୍ମଧାରୟ ସମାସ । ଦେବଭୂମି: ଦେବତାଙ୍କର ଭୂମି - ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ ।

୧. ସରବ ସହଣୀ ମାଟି ସବୁରି ଉପରେ ସେନେହ ତୋହର ସମାନେ ଦେଇଛୁ ବାଣ୍ଟି ।

 ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ ରଚିତ 'ମାଟି ପାଣି ପବନ' କବିତା ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ମାଟିର ମହାନତା ଓ ସମଦର୍ଶୀ ଭାବକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ମାଟିକୁ 'ସର୍ବସହଣୀ' ବା ସବୁକିଛି ସହ୍ୟ କରୁଥିବା ମା' ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି । ସେ କହନ୍ତି, "ହେ ମାଟି ମା', ତୁ ସବୁ ସହ୍ୟ କରୁ । ତୁ ତୋର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଉପରେ, ସେ ଭଲ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ମନ୍ଦ, ନିଜର ସ୍ନେହକୁ (ସେନେହ) ସମାନ ଭାବରେ ବାଣ୍ଟି ଦେଇଛୁ । ତୋ' ଦୃଷ୍ଟିରେ କେହି ଉଚ୍ଚ ବା ନୀଚ ନୁହନ୍ତି ।"

୨. ତୋର ମିଠାପାଣି ତୋ ଧୀର ପବନ ଦେହେ ମୋ ଦେଇଛି ବଳ ଶକତି ଦେଇଛି ତୃପତି ଦେଇଛି ତୋ ଗଛ ଲତାର ଫଳ ।

ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଏହି ପଦରେ କବି ମାଟି ମା' କିପରି ଆମକୁ ପାଳନ କରେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ମାଟି ମା' ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇ କହୁଛନ୍ତି, "ହେ ମା', ତୋର ମିଠା ଜଳ ଏବଂ ତୋ'ର ଧୀର ପବନ ମୋ ଦେହରେ ବଳ ସଞ୍ଚାର କରିଛି । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ତୋ' ବକ୍ଷରେ ଜାତ ଗଛଲତାର ଫଳ ମୋତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି (ଶକତି) ଏବଂ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ବା ତୃପ୍ତି (ତୃପତି) ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।"

୩. ସବୁଜ ଘାସର କଅଁଳ ବିଛଣା ଦିଏ କି ଆରାମ ମତେ ମାଆ ପରି ମୋର ଅଳି ଅରଦଳି କେତେ ନ ସହିଛୁ ସତେ ।

ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ମାଟିର ଆରାମଦାୟକ ରୂପ ଏବଂ ତା'ର କ୍ଷମାଶୀଳ ଗୁଣକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ମାଟି ମା'ର ସବୁଜ ଘାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କଅଁଳ ବିଛଣା ସଦୃଶ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆରାମ ପ୍ରଦାନ କରେ । ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି, "ହେ ମାଟି ମା', ତୁ ମୋର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମା' ପରି ମୋର ସମସ୍ତ ଅଳି ଅର୍ଦ୍ଦଳିକୁ (ଅରଦଳି) କେତେ ଯେ ସହ୍ୟ କରିଆସିଛୁ ।"

୪. ଦେହ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ସାଇତିଛୁ କେତେ ଚେରମୂଳି ଗଛ ଲତା ମନ ସୁଖ ଲାଗି ନଈ ସମୁଦ୍ରରେ ଭରିଅଛୁ ହସ କଥା ।

ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ମାଟି ମା' କିପରି ଆମର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ସୁଖର ଯତ୍ନ ନିଏ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ମାଟି ମା'କୁ କହୁଛନ୍ତି, "ହେ ମା', ତୁ ଆମର ଦେହର ଦୁଃଖ ବା ରୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ବକ୍ଷରେ ଅନେକ ଉପକାରୀ ଚେରମୂଳି ଓ ଗଛଲତାକୁ ସାଇତି ରଖିଛୁ । କେବଳ ଶରୀର ନୁହେଁ, ଆମ ମନର ସୁଖ ପାଇଁ ତୁ ନଦୀ (ନଈ) ଓ ସମୁଦ୍ରରେ କଳକଳ ଧ୍ୱନି ରୂପକ ଅସରନ୍ତି ହସକଥା ଭରି ଦେଇଛୁ ।"

୫. ବୁକୁ ମୋ ଫୁଲାଏ ଆଖି ମୋ ଭୁଲାଏ ତୋ ବଣ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ସରଗ ଡାକିଲେ ମନ ବଳେ ନାହିଁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ତୋର କାଖ ।

 ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏହି ପଦରେ କବି ନିଜ ମାଟି ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ଆକର୍ଷଣ ଓ ମମତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି କହନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ମାଟି ମା'ର ବଣରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକ ତାଙ୍କ ମନକୁ (ଆଖି) ମୁଗ୍ଧ କରିଦିଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ (ବୁକୁ) ଗର୍ବରେ ଫୁଲାଇ ଦିଏ । ନିଜ ମାଟିର କୋଳ (କାଖ) ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଏତେ ମମତା ଯେ, ସ୍ଵର୍ଗ (ସରଗ) ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଆକର୍ଷଣକୁ ତୁଚ୍ଛ କରି ସେ ନିଜ ମାଟି ମା'ର କୋଳ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ ।

୬. ଦିହ ସିନା ତୋର ପାହାଡ଼ ପଥର କଅଁଳ ପତର ପ୍ରାଣ ଦୁଃଖ ଦଡ଼ମଡ଼ି ସହିବାକୁ ମତେ କରି ଦେ ତୋ’ ପରି ଟାଣ ।

 ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଏଠାରେ କବି ମାଟି ମା'ର କଠିନତା ଓ କୋମଳତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ତା' ପରି ଟାଣ ହେବାକୁ କାମନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ମାଟି ମା'କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହୁଛନ୍ତି, "ହେ ମା', ତୋର ଦେହ (ଦିହ) ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଟାଣ ବା କଠିନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତୋର ହୃଦୟ ବା ପ୍ରାଣ କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଓ ସ୍ନେହମୟ । ତେଣୁ, ଏ ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଜଞ୍ଜାଳ (ଦଡ଼ମଡ଼ି) ସହିବା ପାଇଁ ତୁ ମୋତେ ତୋ' ଦେହ ପରି ଟାଣ ବା ଶକ୍ତ କରିଦେ ।"

୭. ଚେତନ-ଗରଭା–ମାଟି କେଉଁଠି ହଜିଛି ଖୋଜି ଦେଏ ମୋର ଚେତନାର ଚାବିକାଠି ।

ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାର ଶେଷ ପଦ । ଏଠାରେ କବି ନିଜ ମାଟିକୁ ଚେତନାର ଉତ୍ସ ଭାବି ତା' ନିକଟରେ ଆକୁଳ ନିବେଦନ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ନିଜ ମାଟି ମା'କୁ 'ଚେତନ-ଗରଭା' ଅର୍ଥାତ୍ 'ଚେତନାର ଗନ୍ତାଘର' ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସେ ମାଟି ମା'କୁ ନିବେଦନ କରି କହୁଛନ୍ତି, "ହେ ମା', ମୋର ଯେଉଁ ଚେତନା ବା ଜାଗରଣର ଚାବିକାଠି କେଉଁଠି ହଜିଯାଇଛି, ତୁ ତାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଖୋଜି ଆଣି ଦେ । ତୋର ସ୍ପର୍ଶରେ ମୁଁ ପୁଣି ଥରେ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ ।"

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ପଠିତ କବିତା ଅବଲମ୍ବନରେ ମାଟିକୁ 'ସର୍ବଂସହା' କହିବାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

ଉତ୍ତର: 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରେ କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀ ମାଟିକୁ 'ସରବ ସହଣୀ' ବା 'ସର୍ବଂସହା' ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଥାର୍ଥ ଅଟେ । ପ୍ରଥମତଃ, ମାଟି ନିଜର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ, ସେ ଭଲ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ମନ୍ଦ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ନିଜର ସ୍ନେହ ବାଣ୍ଟିଥାଏ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମଣିଷ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଜନ୍ମକାଳରୁ ମାଟି ଉପରେ ଅନେକ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଆସିଛି । ସେ ଚାଷ ପାଇଁ ତା'ର ବୁକୁ ଚିରେ, ଘର ତୋଳିବା ପାଇଁ ତାକୁ ଖୋଳେ ଏବଂ ଅନେକ ଆଘାତ ଦିଏ । ତଥାପି ମାଟି ମା' ପରି ନିଜ ଛୁଆର ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଭୁଲିଯାଇ ତାକୁ କ୍ଷମା କରିଦିଏ । ତୃତୀୟତଃ, ମାଟି କେବଳ କ୍ଷମା ଦିଏ ନାହିଁ, ବରଂ ନିରନ୍ତର ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିଚାଲେ । ସେ ଆମକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମିଠା ପାଣି, ଧୀର ପବନ ଏବଂ ଗଛଲତାର ଫଳ ଦେଇ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ । ଆମର ଦେହର ଦୁଃଖ ଲାଘବ ପାଇଁ ସେ ଚେରମୂଳି ସାଇତି ରଖେ ଏବଂ ଆମ ମନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ରରେ ହସକଥା ଭରିଦିଏ । ମାଟିର ସହନଶୀଳତା ଅସୀମ । ତା'ର ଦେହ ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଟାଣ ହୋଇ ସବୁ ଦୁଃଖ ଜଞ୍ଜାଳକୁ ସହ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ତା'ର ପ୍ରାଣ କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି କୋମଳ ରହି ସର୍ବଦା ସ୍ନେହ ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରୁ ମାଟିକୁ 'ସର୍ବଂସହା' କହିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: କବିତାରେ ମାଟି ସହିତ କବିଙ୍କର ମମତାଭରା ସମ୍ପର୍କ କିପରି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି, ଆଲୋଚନା କର ।

ଉତ୍ତର: 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରେ କବିଙ୍କର ନିଜ ଜନ୍ମମାଟି ସହିତ ଏକ ଗଭୀର ମମତାଭରା ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । କବି ମାଟିକୁ କେବଳ ଏକ ଜଡ଼ ଭୂମିଖଣ୍ଡ ଭାବରେ ନ ଦେଖି, ତାକୁ ନିଜର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ 'ମା' ଭାବରେ ଦେଖିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ମାଟି ମା' ତାଙ୍କୁ ମିଠା ପାଣି, ଧୀର ପବନ ଓ ଫଳମୂଳ ଦେଇ ପାଳନ କରିଛି । ତା'ର ସବୁଜ ଘାସର ବିଛଣାରେ ସେ ଆରାମ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ମା' ପରି ମାଟି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସବୁ ଅଳିଅର୍ଦ୍ଦଳି ସହ୍ୟ କରିଛି । ମାଟି ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଏତେ ନିବିଡ଼ ଯେ, ବଣପକ୍ଷୀର ଡାକ ତାଙ୍କ ବୁକୁକୁ ଗର୍ବରେ ଫୁଲାଇ ଦିଏ । ଏହି ମମତା ଏତେ ଗଭୀର ଯେ, ସ୍ଵର୍ଗର ଆକର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାଟିର କୋଳ (କାଖ) ଠାରୁ ଦୂରେଇ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ । କବି ନିଜକୁ ମାଟି ସହ ଏକାତ୍ମ କରି ତା'ର ମୁକ୍ତିରେ ନିଜର ମୁକ୍ତି ଏବଂ ତା'ର ହସରେ ନିଜର ହସ ଦେଖିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ ବହୁ ତପସ୍ୟା କରି ଏ ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ମନେ କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: କବି ନିଜେ ଦୁଃଖ ସହି ଜଗତର ସେବା କରିବା ପାଇଁ ମାଟି ମା’ଠାରୁ କେଉଁ ଶକ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ କାମନା କରିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀ ମାଟି ମା'ର ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ଜଗତର ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସେବା ପଥ କୁସୁମିତ ନୁହେଁ, ସେଥିପାଇଁ ଅସୀମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସହନଶୀଳତାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ତେଣୁ ସେ ମାଟି ମା'କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ତା'ର 'ଅମାପ ଧୈର୍ଯ୍ୟ'ରୁ (ଧରିମୁଁ) ଟିକିଏ ମାଗିଛନ୍ତି । ସେ ଚାହାନ୍ତି ତାଙ୍କ ଛାତି ସେହି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବଳରେ ପଥର ପରି 'ନିଦା' ବା ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଉ । ଏହି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ସେ ମାଟି ମା' ପରି ନିଜେ ସବୁ ଦୁଃଖ ସହି ମଧ୍ୟ 'ଏ ଜଗତ ପାଇଁ' ଦିନରାତି ନିଜକୁ ସେବାରେ ଲଗାଇ ପାରିବେ । ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ମାଟି ମା' ପରି ଟାଣ ହେବାକୁ କାମନା କରିଛନ୍ତି । ମାଟିର ଦେହ ଯେପରି 'ପାହାଡ଼ ପଥର' ପରି ଟାଣ ହୋଇ ସବୁ ଦୁଃଖ-ଜଞ୍ଜାଳକୁ (ଦଡ଼ମଡ଼ି) ସହ୍ୟ କରେ, କବି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶକ୍ତ ହୋଇ ସଂସାରର ସମସ୍ତ ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ସହିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ମାଗିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: କବିତାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କବିଙ୍କର ସ୍ଵଦେଶପ୍ରେମ ଓ ମୁକ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା କିପରି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି, ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର: କବିତାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କବିଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ଵଦେଶପ୍ରେମ ଓ ମୁକ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । କବି ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁଖ-ଦୁଃଖକୁ ଜନ୍ମଭୂମିର ସୁଖ-ଦୁଃଖ ସହିତ ଏକାକାର କରିଦେଇଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି, "ତୋର ମୁକତିରେ ମୋର ମୁକତି ମା, ତୋର ହସେ ମୋର ହସ" । ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପରାଧୀନ ଭାରତମାତାର ମୁକ୍ତି ହିଁ କବିଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କାମନା । ସେ ନିଜ ମାଟିର ଅନ୍ତରର ଆଦେଶରେ ତା'ର ମହାଯଶ ଘୋଷଣା କରି ଚାଲିଛନ୍ତି । କବି ଆଶାବାଦୀ ଯେ ତାଙ୍କ ମାଟି ମା'ର 'ଚିର ଦୁଃଖ'ର ରାତି (ପରାଧୀନତାର ଅନ୍ଧକାର) ଏବେ ପାହି ଆସୁଛି । ସ୍ଵାଧୀନତାର ଏହି 'ନୂଆ ସପନ'ରେ ତାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲି ଉଠୁଛି ଏବଂ ସେ ନିଜ ମାଟିର ଜୟଗାନ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ କେବଳ ମାଟି ନ ଭାବି, ତାକୁ 'ଦେବଭୂମି' ଓ 'ବୀରଭୂମି' ଭାବେ ଗୌରବାନ୍ଵିତ କରିଛନ୍ତି । ତା'ର ପାଦଧୂଳି ମୁଣ୍ଡରେ ବୋଳି ତା'ର ନାମ ରଖିବାକୁ ସେ କରିଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତାଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ଵଦେଶପ୍ରେମର ପରିଚୟ ଦିଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ମାଟି କିପରି ଆମର ଦେହ, ମନ ଓ ଚେତନା ସହ ଜଡ଼ିତ, କବିତା ଆଧାରରେ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରେ ମାଟି କେବଳ ଏକ ଭୂଖଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମର ଦେହ, ମନ ଓ ଚେତନା ସହ ଓତଃପ୍ରୋତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ପ୍ରଥମତଃ, ଆମ ଦେହ ମାଟିର ଉପାଦାନରେ ଗଢ଼ା ଓ ମାଟିରୁ ହିଁ ପୁଷ୍ଟି ପାଏ । କବିଙ୍କ ଭାଷାରେ, ମାଟିର 'ମିଠାପାଣି' ଓ 'ଧୀର ପବନ' ଆମ ଦେହରେ ବଳ ଦିଏ । ତା'ର 'ଗଛ ଲତାର ଫଳ' ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ଦିଏ । ଆମର 'ଦେହ ଦୁଃଖ' ପାଇଁ ସେ ନିଜ କୋଳରେ 'ଚେରମୂଳି' ସାଇତି ରଖିଥାଏ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମାଟି ଆମ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ । ତା'ର ସବୁଜ ଘାସର 'କଅଁଳ ବିଛଣା' ମନକୁ ଆରାମ ଦିଏ । 'ନଈ ସମୁଦ୍ର'ର କଳତାନ ଆମ 'ମନ ସୁଖ ଲାଗି' 'ହସ କଥା' ପରି ମନେହୁଏ । ତା' 'ବଣ ପକ୍ଷୀର ଡାକ' ଆମ ଆଖିକୁ ଭୁଲାଏ ଏବଂ ବୁକୁକୁ ଗର୍ବରେ ଫୁଲାଇ ଦିଏ । ଶେଷରେ, ମାଟି ଆମର ଚେତନାର ଉତ୍ସ । କବି ମାଟିକୁ 'ଚେତନ-ଗରଭା' ବା ଚେତନାର ଗନ୍ତାଘର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ମାଟିର ଆଦର୍ଶ (ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସହନଶୀଳତା) ହିଁ ମଣିଷକୁ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ । ତେଣୁ କବି ନିଜର ହଜିଯାଇଥିବା 'ଚେତନାର ଚାବିକାଠି'କୁ ମାଟି ମା' ନିକଟରୁ ହିଁ ଖୋଜିଛନ୍ତି ।