ସର୍ବଂସହା ମାଟି- ପଦ୍ୟ – Book Q A Class 10 ସାହିତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ
ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ ଏବଂ ଉତ୍ତର
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ :
୧. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(କ) ଦିହ ସିନା ତୋର ପାହାଡ଼ପଥର _______ ପତର ପ୍ରାଣ । ( ସବୁଜ, କଅଁଳ, ବହଳ )
ଉତ୍ତର: କଅଁଳ
(ଖ) ତୋହରି ଅନ୍ତର ଆଦେଶେ ଚଳେ ମୁଁ ଘୋଷି ତୋର _______ । ( ଜୟଗାନ, ମହାକୀର୍ତ୍ତି, ମହାଯଶ )
ଉତ୍ତର: ମହାଯଶ
(ଗ) କେଉଁଠି ହଜିଛି ଖୋଜି ଦେଏ ମୋର _______ର ଚାବିକାଠି । ( ପ୍ରେରଣା, ଭାବନା, ଚେତନା )
ଉତ୍ତର: ଚେତନା
(ଘ) ଅମାପ ଧରିମୁଁ ଦେଏ ଟିକେ ମୋତେ _______ ହେଉ ମୋର ଛାତି । ( ଟାଣ, ଦୃଢ଼, ନିଦା )
ଉତ୍ତର: ନିଦା
୨. ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ । ଜନ୍ମ, ଦୁଃଖ, ଦୋଷ, ନିଦା, ଧୀର, ଅମାପ, କଅଁଳ, ସ୍ନେହ
ଉତ୍ତର: ଜନ୍ମ × ମୃତ୍ୟୁ
ଦୁଃଖ × ସୁଖ
ଦୋଷ × ନିର୍ଦୋଷ
ନିଦା × ଫମ୍ପା
ଧୀର × ଚଞ୍ଚଳ
ଅମାପ × ମାପ
କଅଁଳ × ଟାଣ
ସ୍ନେହ × ଘୃଣା
୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ । ମା, ଦେହ, ଜଳ, ପବନ, ବୁକୁ, ପାଦ
ଉତ୍ତର: ମା: ଜନନୀ,
ମାତା ଦେହ: ଶରୀର, କାୟ,
ଦିହ ଜଳ: ପାଣି, ନୀର, ସଲିଳ
ପବନ: ବାୟୁ, ସମୀର, ଧୀର
ବୁକୁ: ଛାତି, ବକ୍ଷ
ପାଦ: ଚରଣ, ପୟର
୪. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଗଦ୍ୟରୂପ ଲେଖ । ସେନେହ, ମୁକତି, ଶକତି, ତୃପତି, ସରଗ, ସପନ
ଉତ୍ତର: ସେନେହ – ସ୍ନେହ
ମୁକତି – ମୁକ୍ତି
ଶକତି – ଶକ୍ତି
ତୃପତି – ତୃପ୍ତି
ସରଗ – ସ୍ଵର୍ଗ
ସପନ – ସ୍ଵପ୍ନ
୫. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ସାର୍ଥକବାକ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କର । ଅମାପ, ଅଳି, ଜୟଗାନ, ଚେତନା, ଆଘାତ
ଉତ୍ତର: ଅମାପ: ମାଟି ମା'ର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଅମାପ ଅଟେ ।
ଅଳି: ମା' ପରି ମାଟି ମା' ମୋର ସବୁ ଅଳି ସହ୍ୟ କରେ ।
ଜୟଗାନ: କବି ନିଜ ମାଟି ମା'ର ଜୟଗାନ କରିଛନ୍ତି ।
ଚେତନା: କବି ମାଟି ମା'କୁ ନିଜର ହଜିଯାଇଥିବା ଚେତନାର ଚାବିକାଠି ମାଗିଛନ୍ତି ।
ଆଘାତ: ଆମେ ଜନ୍ମ କାଳରୁ ମାଟି ଦେହରେ ବହୁ ଆଘାତ ଦେଇଛୁ ।
କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତରମୂଳକ
୬. କବି କାହାକୁ ସର୍ବସହଣୀ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: କବି 'ମାଟି'କୁ ସର୍ବସହଣୀ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
୭. କେଉଁଠାରୁ ଆମେ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ପାଉ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: କବିଙ୍କ ମତରେ ଆମେ ମାଟି ମା'ର 'ଗଛ ଲତାର ଫଳ'ରୁ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ପାଉ ।
୮. ଆମ ମନସୁଖ ଲାଗି ହସକଥା କେଉଁଠାରେ ଭରି ରହିଛି ?
ଉତ୍ତର: ଆମ ମନସୁଖ ଲାଗି 'ନଈ ସମୁଦ୍ର'ରେ ହସକଥା ଭରି ରହିଛି ।
୯. କବି କାହାକୁ ମା’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: କବି 'ମାଟି'କୁ ମା’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
୧୦. ମାଟି ଚେରମୂଳି ଗଛଲତା ସାଇତି ରଖିବା ପଛରେ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି ?
ଉତ୍ତର: ମାଟି ଆମର 'ଦେହ ଦୁଃଖ' ଦୂର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚେରମୂଳି ଗଛଲତା ସାଇତି ରଖିଛି ।
୧୧. ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ମାଟିର ଆକର୍ଷଣ କବିଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧୂକ । ଏହା କବିତାର କେଉଁ ପଦରୁ ଜଣାଯାଏ ଲେଖ ।
ଉତ୍ତର: ଏହା ନିମ୍ନ ପଦରୁ ଜଣାଯାଏ: "ସରଗ ଡାକିଲେ ମନ ବଳେ ନାହିଁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ତୋର କାଖ ।"
୧୨. କେଉଁ କର୍ମହେତୁ କବି ଏ ଦେଶକୁ ବୁଲିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: କବି ବହୁ 'ତପ' ବା ତପସ୍ୟା କରିଥିବା କର୍ମ ହେତୁ ଏ ଦେଶକୁ ବୁଲିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
୧୩. ମାଟିର ମହାଯଶ ଘୋଷିବାକୁ କବି କାହାଠାରୁ ଆଦେଶ ପାଇଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ମାଟିର ମହାଯଶ ଘୋଷିବାକୁ କବି ମାଟି ମା'ର 'ଅନ୍ତର'ରୁ ଆଦେଶ ପାଇଛନ୍ତି ।
୧୪. ମାଟିର ମା’ ଆମ ଦୋଷକୁ କାହିଁକି କ୍ଷମା କରିଛି ?
ଉତ୍ତର: ମାଟି ମା’ ଆମକୁ 'ନିଜ ଛୁଆ' ବୋଲି ଭାବି ଆମର ସବୁ ଦୋଷକୁ କ୍ଷମା କରିଛି ।
୧୫. ବଣ ପକ୍ଷୀର ଡାକଶୁଣି ଦେହରେ କି ଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
ଉତ୍ତର: ବଣ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଶୁଣି କବିଙ୍କ 'ବୁକୁ ଫୁଲି ଉଠେ' ଅର୍ଥାତ୍ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ 'ଆଖି ଭୁଲିଯାଏ' ଅର୍ଥାତ୍ ସେ ସେଥିରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।
ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ
୧୬. ଜନମ କାଳୁ ଯେ... କ୍ଷମିଅଛୁ ଏକା ତୁହି ।
ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ ରଚିତ 'ମାଟି ପାଣି ପବନ' ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ମାଟି ମା'ର ଅସୀମ କ୍ଷମାଶୀଳତା ଗୁଣକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ମାଟି ମା' ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମଣିଷ ଜନ୍ମ (ଜନମ) ହେବା କାଳରୁ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ମାଟି ଦେହରେ ଅନେକ ଆଘାତ ଦେଇଆସିଛି । ଚାଷ କରିବା, ଘର ତୋଳିବା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମାଟିକୁ ସେ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ । ତଥାପି, ମାଟି ମା' ନିଜ ସନ୍ତାନର (ନିଜ ଛୁଆ) ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଭୁଲିଯାଇ ତାକୁ ଏକାକୀ ହିଁ କ୍ଷମା (କ୍ଷମିଅଛୁ) କରିଦେଇଥାଏ । ମା'ର ଏହି କ୍ଷମାଶୀଳତା ଗୁଣ ମାଟି ନିକଟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରହିଛି ।
୧୭. ଅମାପ ଧରିମୁଁ... ଲାଗିପଡ଼େ ଦିନ ରାତି ।
ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ ରଚିତ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ମାଟି ମା'ର ଧୈର୍ଯ୍ୟ (ଧରିମୁଁ) ଓ ସେବା ଭାବକୁ ନିଜେ ପାଇବା ପାଇଁ ଆଶା ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ମାଟି ମା'କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, "ହେ ମା', ତୋ ପାଖରେ ଅମାପ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି । ସେହି ଧୈର୍ଯ୍ୟରୁ ମୋତେ ଟିକିଏ ଦେ, ଯାହାଫଳରେ ମୋ ଛାତି ପଥର ପରି ଦୃଢ଼ (ନିଦା) ହୋଇଯିବ ।" କବି ଏହି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳତା ଲାଭ କରି ନିଜେ ଦୁଃଖ ସହି ମଧ୍ୟ ଏ ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ବା ସେବା ପାଇଁ ଦିନରାତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପଡ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।
୧୮. ତୋର ମୁକତିରେ... ଘୋଷି ତୋର ମହାଯଶ ।
ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କ ରଚିତ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ନିଜକୁ ମାଟି ମା' ସହିତ ଏକାତ୍ମ କରି ତା'ର ମୁକ୍ତି କାମନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହୁଛନ୍ତି, "ହେ ମା', ତୋର ମୁକ୍ତି (ମୁକତି) ରେ ହିଁ ମୋର ପ୍ରକୃତ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ତୋର ଖୁସି (ହସ) ରେ ହିଁ ମୋର ଖୁସି ।" ଏହାଦ୍ଵାରା କବିଙ୍କର ନିଜ ଦେଶମାତୃକା ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଏକାତ୍ମତା ଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ଯେ, ସେ ନିଜ ମାଟି ମା'ର ଅନ୍ତରର ଆଦେଶକୁ ପାଳନ କରି ସାରା ଜଗତରେ ତା'ର ମହାନ ଯଶ (ମହାଯଶ) ଘୋଷଣା କରି ଚାଲିଛନ୍ତି ।
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ
୧୯. ପଠିତ କବିତା ଅବଲମ୍ବନରେ ମାଟି ପ୍ରତି କବିଙ୍କ ମନୋଭାବର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କର ।
ଉତ୍ତର: 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରେ କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀଙ୍କର ନିଜ ଜନ୍ମମାଟି ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ମମତା, ଭକ୍ତି ଓ ଏକାତ୍ମତାର ମନୋଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ପ୍ରଥମତଃ, କବି ମାଟିକୁ କେବଳ ଏକ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ଭାବରେ ନ ଦେଖି, ତାକୁ ଏକ ଜୀବନ୍ତ 'ମା'ର ରୂପ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେ ମାଟିକୁ 'ସରବ ସହଣୀ' କହି ତା'ର ସ୍ନେହ, କ୍ଷମାଶୀଳତା ଓ ଉଦାରତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ମା' ଯେପରି ନିଜ ସନ୍ତାନର ସବୁ ଅଳିଅର୍ଦ୍ଦଳି ସହ୍ୟ କରେ, ମାଟି ମଧ୍ୟ ମଣିଷର ସମସ୍ତ ଆଘାତକୁ 'ନିଜ ଛୁଆ' ଭାବି କ୍ଷମା କରିଦିଏ ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମାଟି କେବଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ନୁହେଁ, ସେ ପାଳନକର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟ । ତା'ର ମିଠା ପାଣି, ଧୀର ପବନ ଦେହରେ ବଳ ଦିଏ ଏବଂ ତା'ର ଗଛଲତାର ଫଳ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ଦିଏ । ସେ ଦେହର ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଚେରମୂଳି ଏବଂ ମନର ସୁଖ ପାଇଁ ନଦୀ-ସମୁଦ୍ରରେ ହସକଥା ସାଇତି ରଖିଛି । ତୃତୀୟତଃ, କବିଙ୍କ ମନରେ ମାଟି ପ୍ରତି ଏତେ ଗଭୀର ଆକର୍ଷଣ ରହିଛି ଯେ, ତା'ର ବଣପକ୍ଷୀର ଡାକ ତାଙ୍କ ବୁକୁକୁ ଗର୍ବରେ ଫୁଲାଇ ଦିଏ । ସେ ସ୍ଵର୍ଗର ଡାକରାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ମାଟିର କୋଳରେ ରହିବାକୁ ଶ୍ରେୟ ମଣନ୍ତି । ଶେଷରେ, କବି ମାଟିର ଆଦର୍ଶରେ ନିଜକୁ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି । ସେ ମାଟି ପରି ଟାଣ ହୋଇ ଜଗତର ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଏବଂ ମାଟିର ମୁକ୍ତିରେ ନିଜର ମୁକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଆଶା ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ମାଟି ହେଉଛି ଦେବଭୂମି ଓ ବୀରଭୂମି ।
୨୦. ମାଟି “ସର୍ବଂସହା”– ଏହାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।
ଉତ୍ତର: କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ଦେବୀ 'ସର୍ବଂସହା ମାଟି' କବିତାରେ ମାଟିକୁ 'ସରବ ସହଣୀ' ବା 'ସର୍ବଂସହା' ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଥାର୍ଥ ଅଟେ । ପ୍ରଥମତଃ, ମାଟି ନିଜର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ, ସେ ଭଲ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ମନ୍ଦ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ନିଜର ସ୍ନେହ ବାଣ୍ଟିଥାଏ । ସେ କାହା ପ୍ରତି ପାତରଅନ୍ତର କରେ ନାହିଁ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମଣିଷ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଜନ୍ମକାଳରୁ ମାଟି ଉପରେ ଅନେକ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଆସିଛି । ସେ ଚାଷ ପାଇଁ ତା'ର ବୁକୁ ଚିରେ, ଘର ତୋଳିବା ପାଇଁ ତାକୁ ଖୋଳେ ଏବଂ ଅନେକ ଆଘାତ ଦିଏ । ତଥାପି ମାଟି ମା' ପରି ନିଜ ଛୁଆର ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଭୁଲିଯାଇ ତାକୁ କ୍ଷମା କରିଦିଏ । ତୃତୀୟତଃ, ମାଟି କେବଳ କ୍ଷମା ଦିଏ ନାହିଁ, ବରଂ ନିରନ୍ତର ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିଚାଲେ । ସେ ଆମକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମିଠା ପାଣି, ଧୀର ପବନ ଏବଂ ଗଛଲତାର ଫଳ ଦେଇ ଶକ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ । ଆମର ଦେହର ଦୁଃଖ ଲାଘବ ପାଇଁ ସେ ଚେରମୂଳି ସାଇତି ରଖେ ଏବଂ ଆମ ମନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ବଣପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ହସକଥା ଭରିଦିଏ । ଚତୁର୍ଥତଃ, ମାଟିର ସହନଶୀଳତା ଅସୀମ । ତା'ର ଦେହ ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଟାଣ ହୋଇ ସବୁ ଦୁଃଖ ଦଡ଼ମଡ଼ିକୁ ସହ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ତା'ର ପ୍ରାଣ କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି କୋମଳ ରହି ସର୍ବଦା ସ୍ନେହ ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରୁ ମାଟିକୁ 'ସର୍ବଂସହା' କହିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ।
୨୧. କବି ମାଟିମାଆର ଜୟଗାନରେ ଶତମୁଖ ଏହାକୁ ପଠିତ କବିତା ଅନୁସରଣରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
ଉତ୍ତର: ପଠିତ କବିତାରେ କବି ବିଦ୍ୟୁତପ୍ରଭା ନିଜ ମାଟି ମା'ର ଜୟଗାନରେ ଶତମୁଖ ହୋଇଉଠିଛନ୍ତି । କବିଙ୍କ ମତରେ, ତାଙ୍କ ମାଟି ମା' ହେଉଛି ସର୍ବସହଣୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ସ୍ନେହ ବାଣ୍ଟିଛି । ତା'ର ମିଠା ପାଣି, ଧୀର ପବନ ଏବଂ ଗଛଲତାର ଫଳ ଦେହରେ ବଳ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଛି । ମାଟି ମା' କେବଳ ପାଳନକର୍ତ୍ତୀ ନୁହେଁ, ସେ ଆରାମଦାୟିନୀ ମଧ୍ୟ; ତା'ର ସବୁଜ ଘାସର ବିଛଣା କବିଙ୍କୁ ଆରାମ ଦିଏ । କବି ଜୟଗାନ କରି କହନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ମାଟି ମା' ଆମର ଦେହ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଚେରମୂଳି ଏବଂ ମନର ସୁଖ ପାଇଁ ନଦୀ-ସମୁଦ୍ରରେ ହସକଥା ଭରି ରଖିଛି । ତା'ର ପ୍ରାକୃତିକ ଶୋଭା ଏତେ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ଯେ ବଣପକ୍ଷୀର ଡାକ କବିଙ୍କ ବୁକୁକୁ ଗର୍ବରେ ଫୁଲାଇ ଦିଏ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗର ଆକର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ତା' କୋଳ ଆଗରେ ତୁଚ୍ଛ ମନେହୁଏ । ମାଟିର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଅମାପ ଏବଂ ତା'ର ପ୍ରାଣ କଅଁଳ ପତ୍ର ପରି କୋମଳ, ଯଦିଓ ତା'ର ଦେହ ପାହାଡ଼ ପଥର ପରି ଟାଣ । କବି ନିଜକୁ ମାଟି ସହ ଏକାତ୍ମ କରି ତା'ର ମୁକ୍ତିରେ ନିଜର ମୁକ୍ତି ଓ ତା'ର ହସରେ ନିଜର ହସ ଦେଖିଛନ୍ତି । ସେ ନିଜ ମାଟିର ଅନ୍ତରର ଆଦେଶରେ ତା'ର ମହାଯଶ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି । ସ୍ଵାଧୀନତାର ନୂଆ ସକାଳ ଆସୁଥିବାରୁ କବି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ମାଟି ମା'ର ଜୟଗାନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ତାକୁ 'ଦେବଭୂମି' ଓ 'ବୀରଭୂମି' କହି ତା'ର ପାଦଧୂଳି ମୁଣ୍ଡରେ ବୋଳି ତା'ର ନାମ ରଖିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛନ୍ତି ।