୧. ନିମ୍ନ ଶବ୍ଦ ଗୁଡିକର ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ; ରୋଚକ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରଶଂସା, ଆସକ୍ତ, ଛଦ୍ମ, ହସିବା

ଉତ୍ତର: ରୋଚକ – ଅରୋଚକ

 ବୁଦ୍ଧିମାନ – ବୁଦ୍ଧିହୀନ / ନିର୍ବୋଧ

ପ୍ରଶଂସା – ନିନ୍ଦା

ଆସକ୍ତ – ଅନାସକ୍ତ / ବିରକ୍ତ

 ଛଦ୍ମ – ପ୍ରକୃତ / ବାସ୍ତବ

ହସିବା – କାନ୍ଦିବା

୨. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦକର ; ଦୁରାରୋଗ୍ୟ, ପୈତୃକ, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଅଭିଷେକୋତ୍ସବ, ସୁଧାକର, ସମାଲୋଚନା

ଉତ୍ତର: ଦୁରାରୋଗ୍ୟ = ଦୁଃ + ଆରୋଗ୍ୟ

ପୈତୃକ = ପିତୃ + କ

ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ = ଉତ୍ତର + ଅଧିକାରୀ

ଅଭିଷେକୋତ୍ସବ = ଅଭିଷେକ + ଉତ୍ସବ

ସୁଧାକର = ସୁଧା + ଆକର

ସମାଲୋଚନା = ସମ୍ + ଆଲୋଚନା

୩. କାନ୍ତି ଲଗାଇ ଆଉ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଶବ୍ଦ ଲେଖ ;

ଉତ୍ତର: ଶ୍ରୀକାନ୍ତି, ସୁକାନ୍ତି, ରୂପକାନ୍ତି, ଦୀପକାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନକାନ୍ତି।

୪ . ନିତ୍ୟ+ଆନନ୍ଦ=ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ । ଏହିପରି କଣ ହେବ ଲେଖ ; ସତ୍ୟ + ଆନନ୍ଦ ଶିବ + ଆନନ୍ଦ ପୂର୍ଣ + ଆନନ୍ଦ ଭୈରବ + ଆନନ୍ଦ ପରମ + ଆନନ୍ଦ

ଉତ୍ତର: ସତ୍ୟ + ଆନନ୍ଦ = ସତ୍ୟାନନ୍ଦ

 ଶିବ + ଆନନ୍ଦ = ଶିବାନନ୍ଦ

ପୂର୍ଣ + ଆନନ୍ଦ = ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ

ଭୈରବ + ଆନନ୍ଦ = ଭୈରବାନନ୍ଦ

ପରମ + ଆନନ୍ଦ = ପରମାନନ୍ଦ

୫. ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚନ୍ଦ୍ର ଲଗାଇ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ଶରତଚନ୍ଦ୍ର, ଭାଲଚନ୍ଦ୍ର।

୬. କାନ୍ତକବିଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ରଖାଯାଇଥିଲା କାହିଁକି ?

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ୧୮୮୮ ମସିହା, ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ, ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଦିନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ମାଣବସା ଗୁରୁବାରରେ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ।

୭. କାନ୍ତକବିଙ୍କ ପୈତୃକ ଗ୍ରାମ ନାମ କ'ଣ ?

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ ପିତା ଭଦ୍ରକ ସହରର ଦଶ ମାଇଲ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାଳପଦା ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଳପଦା ତାଙ୍କର ପୈତୃକ ଗ୍ରାମ ଥିଲା ।

୮. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ କ'ଣ ଓ ସେ କେଉଁ ବୃଦ୍ଧି ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିଲେ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଚୌଧୁରୀ ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ଥିଲା । ସେ ପ୍ରଥମେ କଟକ ଏକାଡେମୀ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପରେ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ବାଲେଶ୍ଵର ଓ ଭଦ୍ରକରେ ଓକିଲାତି ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ ।

୯. କବିତାଲେଖା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କାହାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାଜନ ହୋଇଥିଲେ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍‌ସ ପଢିବାବେଳେ କବିତା ଲେଖା ପାଇଁ ରେଭେନ୍‌ସା ଛାତ୍ରାବାସରେ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଜନ ହୋଇଥିଲେ ।

୧୦. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନାମ କଣ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନାମ ରାଧାମଣି ଥିଲା ।

୧୧. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ବି.ଏ. ପଢିବାପାଇଁ କଲିକତାର କେଉଁ କଲେଜ‌ରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ବି.ଏ. ପଢିବାପାଇଁ କଲିକତାର ରିପନ କଲେଜରେ ନାମ ଲେଖାଇଥିଲେ ।

୧୨. ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେଉଁ ନାଟକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ‘କାଞ୍ଚିକାବେରୀ’ ନାଟକ ଅଭିନୟ କରାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଭଦ୍ରା ଓ ଭିକାରୁଣୀ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।

୧୩. କେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କୁ କାନ୍ତକବି ରୂପେ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଥିଲା ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଭଦ୍ରକ ହାଇସ୍କୁଲରେ ଏକ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ସଭା କରାଯାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କୁ କାନ୍ତକବିରୂପେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା ।

୧୪. ଛାତ୍ରାବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଲେଖାଲେଖୁ ପାଇଁ କେଉଁ ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲେ ?

ଉତ୍ତର: ଛାତ୍ରାବସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଲେଖାଲେଖି ପାଇଁ ‘ମୁକୁର’ ପତ୍ରିକାର ସଂପାଦକ ବ୍ରଜସୁନ୍ଦର ଦାସ ଓ ‘ଉତ୍କଳସାହିତ୍ୟ’ ପତ୍ରିକାର ସଂପାଦକ ବିଶ୍ଵନାଥ କରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିପାରିଥିଲେ ।

୧୫. କାନ୍ତକବିଙ୍କ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କଣ ?

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନାମ ବାବାଜୀ ରାମଦାସ ଥିଲା ।

୧୬. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତା କିଏ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତା ଗୋପୀନାଥ ଥିଲେ ।

୧୭. ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ କବିତା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର କେଉଁଠିକା ଅଧିବେଶନରେ ଗାନ କରାଯାଇଥୁଲା ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ କବିତା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ବୀର ଅଧିବେଶନରେ ଗାନ କରାଯାଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

୧୮. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଭଦ୍ରକରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ପ୍ରେସର ନାମ କଣ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ୧୯୨୯ରେ ଭଦ୍ରକରେ ‘ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ’ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।

୧୯. ‘ଡଗର’ ପ୍ରକାଶନ କଟକର ପିଠାପୁରରୁ କେଉଁ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ?

ଉତ୍ତର: ପ୍ରଦତ୍ତ ପାଠ୍ୟରେ କେବଳ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ସେ 'ଡଗର' ପତ୍ରିକାର ପ୍ରକାଶନ କଟକସ୍ଥ ପିଠାପୁରଠାରେ କରାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା କେଉଁ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ । (ପାଠ୍ୟରେ କେବଳ ୧୯୩୭ରେ ଭଦ୍ରକରୁ ପ୍ରକାଶନ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି )।

୨୦. ‘ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା’ କେଉଁ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ?

ଉତ୍ତର: ‘ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା’ ଲେଖାଟି ‘ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ’ ପତ୍ରିକାରେ ପାଞ୍ଚଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

୨୧. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସର ନାମ କଣ ?

ଉତ୍ତର: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସର ନାମ ‘କଣାମାମୁ’ ।

୨୨. ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ବିହାର ଓଡିଶା କାଉନସିଲରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଲେ କାହିଁକି ?

ଉତ୍ତର: ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ବିରୋଧ କରି ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ବିହାର ଓଡିଶା କାଉନସିଲର ସଭ୍ୟ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ ।

୨୩. ଏଭଳି ସମୟରେ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚର୍ଚ୍ଚା, ଇଷ୍ଟପୂଜା, ଗୁରୁବାଣୀ ପାଳନ ଥିଲା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧୂ ।

ଉତ୍ତର:

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ପରିମାର୍ଜିତ ସମ୍ପାଦନାମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ଜୀବନୀ ଓ ସାହିତ୍ୟକୃତି)" ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଏହି ଅଂଶରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ଦୁଃସମୟ ଓ ସେହି ସମୟର ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରିବା ପରେ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ । ଏତିକିବେଳେ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଭାଇଆଳି ସ୍ତରରୁ ଈର୍ଷା ଏବଂ ମାଲିମୋକଦ୍ଦମାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଜୀବନର ଏହିଭଳି ଏକ ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ସମୟରେ, କବି ଭାଙ୍ଗି ନ ପଡ଼ି ନିଜକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମାର୍ଗରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ତେଣୁ, ସାହିତ୍ୟ ରଚନା, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚର୍ଚ୍ଚା, ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବ ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ପୂଜା ଏବଂ କୁଳଗୁରୁ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କ ବାଣୀ ପାଳନ ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ଵାସନା ବା ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ପାଲଟିଥିଲା ।

୨୪. ଗାନ୍ଧୀ ଆଦର୍ଶ ଓ ବାଣୀପ୍ରତି ସେ ଅନୁରାଗୀ ହୋଇ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ ।

ଉତ୍ତର:

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ଜୀବନୀ ଓ ସାହିତ୍ୟକୃତି)" ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କର ସାମାଜିକ ଚେତନା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ତାଙ୍କର ଅନୁରାଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ ଥିଲେ, ସେ ସମାଜର ଦୁଃଖ-ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋଚନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ । ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଦୂର କରିବାକୁ ଏବଂ କୃଷି ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ସମାଜସେବା ମନୋଭାବ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ଵାରା ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ଥିଲା। ସେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ଏତେ ଅନୁରାଗୀ ଥିଲେ ଯେ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ଅନେକ କବିତା ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

୨୫. ଅଧିକାଂଶ ରଚନା ପ୍ରାଣଧର୍ମରେ ହାସ୍ୟ କୌତୁକ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ ବିଦ୍ରୂପଧର୍ମୀ ।

ଉତ୍ତର:

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ଜୀବନୀ ଓ ସାହିତ୍ୟକୃତି)" ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟିକ ଶୈଳୀର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ବିଶେଷତ୍ଵକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ଥିଲା ହାସ୍ୟରସ। ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ତିଅଣରେ ଲୁଣ ପରି ସାହିତ୍ୟରେ ହାସ୍ୟରସର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ରଚନାର ମୂଳ ପ୍ରାଣ ବା ଭାବଧର୍ମ ଥିଲା ହାସ୍ୟ-କୌତୁକ ଏବଂ ବ୍ୟଙ୍ଗ-ବିଦ୍ରୂପଧର୍ମୀ । ସେ 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ' ଭଳି ଲାଳିକା, 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଭଳି ବ୍ୟଙ୍ଗ ଗଦ୍ୟ, ଏବଂ 'ଡିମ୍ବକ୍ରେସୀ ସଭା' ଭଳି ପ୍ରହସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକୁ ହାସ୍ୟରସ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଲୋଚନା କରୁଥିଲେ ।

୨୬. ଗଳ୍ପଟିର ପରିଣତି ବେଶ କରୁଣ ରସରେ ମାର୍ମିକ ।

ଉତ୍ତର:

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ଜୀବନୀ ଓ ସାହିତ୍ୟକୃତି)" ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଏହି ବାକ୍ୟଟି କାନ୍ତକବିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି'ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ଭାବଧାରାକୁ ସୂଚିତ କରୁଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ଗଳ୍ପଟି କାନ୍ତକବିଙ୍କର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣା ଭାବ ପାଇଁ ପାଠକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । ଗଳ୍ପଟିର ପରିଣତି ବା ଶେଷ ଭାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ (ମାର୍ମିକ) । କାରଣ, ଯେଉଁ ବୋହୂର ହାତରେ ଶଙ୍ଖା ପିନ୍ଧାଇବା ପାଇଁ ବୁଢା ଶଙ୍ଖାରି ନିଜର ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟକୁ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ ନ କରି ଧାଇଁ ଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲା ବେଳକୁ ସେହି ବୋହୂଟି ବିଧବା ହୋଇ ସାରିଥିଲା । ଏହିପରି ଭାବେ ଆଶା ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କରୁଣ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହିଁ ଗଳ୍ପଟିକୁ ମାର୍ମିକ କରି ତୋଳିଛି।

୨୭. ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ବେଳେବେଳେ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅନନ୍ୟ କରିଛି ।

ଉତ୍ତର:

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି "କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର (ଜୀବନୀ ଓ ସାହିତ୍ୟକୃତି)" ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଏଠାରେ କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟର ହାସ୍ୟରସ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ଦିଗକୁ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମୁଖ୍ୟତଃ ହାସ୍ୟରସ ପାଇଁ ପରିଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଣେ ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଇଷ୍ଟଦେବତା ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ସମର୍ପିତ ଭକ୍ତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦିଗଟି ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କର 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ଗୀତ ସଂକଳନରେ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ଏହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକର ଗଭୀର ଭାବ ସମ୍ପଦ ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା ଯେ, ତାହା ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅନନ୍ୟ ବା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରିଛି । କେହି କେହି ଏହାକୁ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କ 'ଗୀତାଞ୍ଜଳି' ସହ ମଧ୍ୟ ତୁଳନା କରିଥାନ୍ତି ।

୨୮. କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଜୀବନୀର ପରିଚୟ ଦିଅ।

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ୧୮୮୮ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ, ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଦିନ କଟକରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ଭଦ୍ରକର ତାଳପଦା ଗ୍ରାମର ଜମିଦାର ଓ ଜଣେ ଓକିଲ ଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ରାଧାମଣି ।

ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲ ଓ ପରେ କଟକର ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ହୋଇଥିଲା । ଛାତ୍ର ଜୀବନରୁ ହିଁ ସେ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ; ସେ ପାଠପଢ଼ା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା, ସଙ୍ଗୀତ, ଅଭିନୟ ଓ କବିତା ଲିଖନରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ସେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କଲେ ।

କିନ୍ତୁ ବି.ଏ. ପରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆସିଲା। ସେ ଏକ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ଦୁଃସମୟରେ ସେ କୁଳଗୁରୁ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କଠାରୁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଇଷ୍ଟଦେବ ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପି ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ପାଲଟିଥିଲା ।

ଏହି ଶାରୀରିକ ଅସୁସ୍ଥତା ସତ୍ତ୍ଵେ ସେ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା ଓ ଦେଶ ସେବାରୁ ବିରତ ହୋଇନଥିଲେ। ସେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଓ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଦ୍ଵାରା ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରଚିତ 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ସେ ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' (୧୯୨୧) ଓ 'ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ' (୧୯୨୯) ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରେସରୁ ୧୯୩୭ ମସିହାରେ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ପତ୍ରିକା 'ଡଗର' ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ।

୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଭଦ୍ରକ ହାଇସ୍କୁଲରେ ତାଙ୍କୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ 'କାନ୍ତକବି' ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୫୩ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୪ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

୨୯. କାନ୍ତକବିଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର।

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟ ଉଭୟ ବିଭାଗକୁ ନିଜର ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭା ଦ୍ଵାରା ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ କୃତିଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

ପଦ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ (କବିତା, ଗୀତ ଓ ଲାଳିକା): ତାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି ହେଉଛି 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ', ଯାହା ୧୯୧୨ରେ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତର ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି । ଏହା ତାଙ୍କର 'ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ' ସଂକଳନରେ ସ୍ଥାନିତ । ତାଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୀତଗୁଡ଼ିକ 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସଂକଳିତ, ଯାହାକୁ ତା’ର ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଭାବ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥଙ୍କ 'ଗୀତାଞ୍ଜଳି' ସହ ତୁଳନା କରାଯାଏ । ହାସ୍ୟରସ ଓ ବ୍ୟଙ୍ଗ ତାଙ୍କ କବିତାର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଵର ଥିଲା। ସେ ପୂର୍ବକବିମାନଙ୍କ ଅନୁକରଣରେ 'ଚଟକ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚମ୍ପୂ' (କବିସୂର୍ଯ୍ୟ) , 'ଧଳାମାଣିକ ରେ' (ଅଭିମନ୍ୟୁ) ଏବଂ 'କଟକ ସଫର' (ଫକୀରମୋହନ) ଭଳି ଲାଳିକା ରଚନା କରିଥିଲେ। 'ଅଲଣା ପୁରାଣ', 'ବିଡି ମହିମା' ଆଦି ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ହାସ୍ୟ କବିତା ।

ଗଦ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ (ଉପନ୍ୟାସ, ଗଳ୍ପ ଓ ପ୍ରବନ୍ଧ): କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସ 'କଣାମାମୁ' ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚେତନା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ କୃତି । ତାଙ୍କର 'ବୁଢାଶଙ୍ଖାରି' ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଳ୍ପ, ଯାହା ତା’ର କରୁଣ ପରିଣତି ପାଇଁ ପାଠକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । ତାଙ୍କର 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା' ଏକ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ହାସ୍ୟ-ବ୍ୟଙ୍ଗଧର୍ମୀ ଗଦ୍ୟ ରଚନା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେ 'ହାସ୍ୟରସ', 'କବି ଓ କବିତ୍ଵ' ଭଳି ସମାଲୋଚନାମୂଳକ ପ୍ରବନ୍ଧ ଏବଂ 'ଜୀବନ୍ତ ମରଣ' ଓ 'ବାଲ୍ୟସ୍କୃତି' ଭଳି ଆତ୍ମସଂଲଗ୍ନ ପ୍ରବନ୍ଧ ରଚନା କରିଛନ୍ତି ।

ନାଟକ ଓ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ: ସେ 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' ପାଇଁ 'ଶରଦ୍ରାସ', 'କାଳୀୟ ଦଳନ', 'ବସନ୍ତ ବିଳାସ' ଆଦି ନାଟକ ଓ ନାଟିକା ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେ 'ଡିମ୍ବକ୍ରେସୀ ସଭା' ଓ 'ହନୁମନ୍ତର ବସ୍ତ୍ରହରଣ' ଭଳି ପ୍ରହସନ ମଧ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି । ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର 'ପିଲାଙ୍କ କଥା' (କାହାଣୀ) ଓ 'ଚିଡିଆଖାନା' (ପଦ୍ୟ) ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ କୃତି ।

୩୦. ରୁଗ୍‌ଣ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟରେ କାନ୍ତକବି ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେଉଁକେଉଁ କାମ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ, ଦର୍ଶାଅ।

ଉତ୍ତର: ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରିବା ପରେ କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ଏକ ଦୁରାରୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶାରୀରିକ ସ୍ତରରେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ରୁଗ୍‌ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ମାଲିମୋକଦ୍ଦମାର ଦୁଃସମୟ ସତ୍ତ୍ଵେ , ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (୧୯୫୩) ନିଜକୁ ବହୁବିଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରଖିଥିଲେ, ଯାହା ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଗଲା:

୧. ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନା: ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସେ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ନିଜର ସାନ୍ତ୍ବନାର ଔଷଧ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ କୁଳଗୁରୁ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କଠାରୁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ନିଜକୁ ଇଷ୍ଟଦେବ ଗୋପୀନାଥଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଗୁରୁବାଣୀ ପାଳନରେ ସମର୍ପିତ କରିଥିଲେ । 'ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀତ' ଭଳି ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୀତ ସେ ଏହି ସମୟରେ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

୨. ସାଂସ୍କୃତିକ ସଙ୍ଗଠନ: ରୁଗ୍‌ଣ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ 'ଗୋପିନାଥ ସଙ୍ଗୀତ ସମାଜ' ନାମକ ଏକ ଥୁଏଟର ଦଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତା' ପାଇଁ 'ଶରଦ୍ରାସ', 'କାଳୀୟ ଦଳନ' ଆଦି ନାଟକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

୩. ପ୍ରେସ୍ ସ୍ଥାପନା ଓ ସମ୍ପାଦନା: ସେ ୧୯୨୯ ମସିହାରେ ଭଦ୍ରକରେ 'ଗୋପିନାଥ ପ୍ରେସ' ସ୍ଥାପନା କଲେ । ୧୯୩୭ ମସିହାରେ ସେ ଏହି ପ୍ରେସରୁ ନିଜ ସମ୍ପାଦନାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହାସ୍ୟ-ବ୍ୟଙ୍ଗ ପତ୍ରିକା 'ଡଗର' ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ପରେ ଏହାକୁ କଟକରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଇଥିଲେ ।

୪. ସମାଜ ସେବା ଓ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚେତନା: ସେ ଗାନ୍ଧୀ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁରାଗୀ ଥିଲେ । ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ-ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋଚନ, ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଦୂରୀକରଣ ଏବଂ କୃଷି ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ସେ 'ଅସହଯୋଗୀର ଆତ୍ମକଥା', 'କଣାମାମୁ' ଏବଂ 'ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ' ଭଳି ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ରଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସହ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ ।