ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ-ପଦ୍ୟ – Book Q A Class 10 ସାହିତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ
୧. ଭାଲେରି ଶିଖରେ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଦେଖୁ / ଆସନ୍ତି ପଟିକା ମହୋଲ୍ଲାସେ ଟେକି। ଏହି ପଦଟିରେ କବି କେଉଁମାନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲସିତ ହେବାର ଦେଖୁଛନ୍ତି ? (କ) ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀ (ଖ) ନୌକାଚାଳକ (ଗ) ମୀନଜୀବୀ (ଘ) ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଉତ୍ତର: (ଗ) ମୀନଜୀବୀ
୨. ନିଶା ଆଗମନରେ ଅବନୀ କେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି ? (କ) ଗମ୍ଭୀର (ଖ) ନିଶ୍ଚଳ (ଗ) କୋଳାହଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ (ଘ) ନିସ୍ତବ୍ଧ ଉତ୍ତର: (ଖ) ନିଶ୍ଚଳ (ପଦ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ: "ନିବର୍ଷି ଅବନୀ ହେଉଛି ନିଶ୍ଚଳ" )
୩. ଅର୍ଥଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ। ଆସେ – ଆଶେ, ଦୁକୂଳ-ଦିକୂଳ, ତରଣୀ – ତରଣି, ଦ୍ବିପ–ଦୀପ ଉତ୍ତର:
• ଆସେ: ଆଗମନ କରେ (ଯେପରି: ସେ ଘରକୁ ଆସେ)
• ଆଶେ: ଆଶାରେ ବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ (ଯେପରି: "ମୀନ-ଆକର୍ଷଣ ଆଶେ" )
• ଦୁକୂଳ: ପାଟଲୁଗା (ଯେପରି: "ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା–ଦୁକୂଳ–ବାସିନୀ" )
• ଦିକୂଳ: ନଦୀ ବା ପୋଖରୀର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵ
• ତରଣୀ: ନୌକା (ଯେପରି: "ତରଣୀରେ ଜାଳି ଦେଲାଣି ମଶାଲ" )
• ତରଣି: ସୂର୍ଯ୍ୟ
• ଦ୍ବିପ: ଜଳ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସ୍ଥଳଭାଗ (ଯେପରି: "ପ୍ରତିବିମ୍ବରାଜି ଦ୍ବୀପ-ଶୈଳ-ତଳେ" )
• ଦୀପ: ଦୀପାଳି, ପ୍ରଦୀପ
୪. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ। ସମୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅବନୀ, ନିଶୀଥୁନୀ, ବାଗୀଶ୍ଵରୀ ଉତ୍ତର:
• ସମୁଦ୍ର: ସାଗର, ସିନ୍ଧୁ, ଅର୍ଣ୍ଣବ, କ୍ଷୀରୋଦ
• ମାରୁତ: ପବନ, ବାୟୁ, ସମୀର
• ଅବନୀ: ପୃଥିବୀ, ଧରା, ମହୀ
• ନିଶୀଥୁନୀ: ରାତ୍ରି, ରଜନୀ, ନିଶା
• ବାଗୀଶ୍ଵରୀ: ସରସ୍ୱତୀ, ବୀଣାପାଣି, ବାଗ୍ଦେବୀ
୫. ‘ବାଗୀଶ୍ଵରୀ’ ଶବ୍ଦର ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କଲେ କ'ଣ ହେବ ? (କ) ବାକୀଶ + ଅରୀ (ଖ) ବାଗୀଶ + ଅରୀ (ଖ) ବାଗି + ଈଶ୍ୱରୀ (ଘ) ବାକ୍ + ଈଶ୍ଵରୀ ଉତ୍ତର: (ଘ) ବାକ୍ + ଈଶ୍ଵରୀ
୬. ମାତ୍ର ଯଶୋଦେହେ ତୁମ୍ଭେ ଆୟୁଷ୍ମାନ – ଏକଥା କାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି କୁହାଯାଇଛି ? (କ) କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ (ଖ) କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ (ଗ) ଭକ୍ତକବି ମଧୁସୂଦନ ରାଓ (ଘ) ପ୍ରକୃତିକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ଉତ୍ତର: (କ) କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ
Custom Content Title (e.g., About the Poet)
କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତରମୂଳକ
୭. ଏହି କବିତାରେ କବି କେଉଁ ସମୟର ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଏହି କବିତାରେ କବି ସାୟନ୍ତନ ବା ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳୀନ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
୮. ଦିଗଙ୍ଗନାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କବି କେଉଁ ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଦିଗଙ୍ଗନାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କବି "ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା–ଦୁକୂଳ–ବାସିନୀ" (ଅର୍ଥାତ୍ ଜହ୍ନ ଆଲୁଅ ରୂପକ ପାଟବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ନାରୀ) ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି ।
୯. ‘ଗଲାଣି ତ ଗଲା କଥାରେ ସଙ୍ଗାତ’ର ଅର୍ଥ କ'ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଏହା ହେଉଛି କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ 'କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂ'ର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୀତର ପଦ ।
୧୦. ପୋତପାଳ ମଶାଲ ଜାଳିଛି କାହିଁକି ?
ଉତ୍ତର: ପୋତପାଳ "ମୀନ-ଆକର୍ଷଣ ଆଶେ" (ମାଛମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ଆଶାରେ) ମଶାଲ ଜାଳିଛି ।
୧୧. କବିତାରେ ସୂଚିତ କେଉଁ ଉକ୍ତିରୁ ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଭାବାନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ୁଛି ?
ଉତ୍ତର: "କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୀତାମୃତ" ଶୁଣିବା ପରେ କବିଙ୍କ ମନରେ ଭାବାନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଯାହା "ଭାବାନ୍ତର ପୁଣି କ୍ଷଣେ କରେ ଜାତ" ଉକ୍ତିରୁ ଜଣାପଡ଼େ । (ଟିପ୍ପଣୀ: ପ୍ରଶ୍ନରେ "ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କ" ବଦଳରେ "କବିଙ୍କ" ମନରେ ହେବା ଅଧିକ ସଠିକ୍ ହେବ) ।
୧୨. ଶିଖାର ଉଠିବା ପଡ଼ିବା ସହିତ କବି କାହାକୁ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଶିଖାର ଉଠିବା ପଡ଼ିବା ସହିତ କବି **"ଦୁଃଖିମନେ ଆଶା ଉତ୍ଥାନ ପତନ"**କୁ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି ।
୧୩. କେଉଁ ଦୃଶ୍ୟକୁ କବି ପାରଦ-ଧଉତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଓ ଆକାଶ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ (ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାପରିପ୍ଳୁତ) ହୋଇଯାଇଛି, ସେହି ଦୃଶ୍ୟକୁ କବି ପାରଦ-ଧଉତ (ପାରଦରେ ଧୁଆ ହେଲା ପରି) ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
୧୪. ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟଭାଗରେ କାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଶୋଭା ପାଉଛି ?
ଉତ୍ତର: ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥିର ଜଳରେ "ଦ୍ବୀପ-ଶୈଳ-ତଳେ" (ଦ୍ଵୀପ ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର) ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଶୋଭା ପାଉଛି ।
୧୫. ଛାୟାମିଶ୍ରିତ ଆଲୋକରେ ବନସ୍ଥଳୀର ଦୃଶ୍ୟକୁ କାହାରୂପ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି ?
ଉତ୍ତର: ଛାୟାମିଶ୍ରିତ ଆଲୋକରେ ବନସ୍ଥଳୀର ଦୃଶ୍ୟକୁ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଶରୀର ("ସର୍ପେ ଚିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ତନୁ ଭଳି") ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି ।
୧୬. ନିଶୀଥୁନୀର ପ୍ରଭାବକୁ କିଏ ପ୍ରଚାର କରୁଛି ?
ଉତ୍ତର: "ଦୂର ଝରନାଦ" (ଦୂରରୁ ଭାସି ଆସୁଥିବା ଝରଣାର ଶବ୍ଦ) ଏବଂ "ଝିଙ୍କାରି –ଝଙ୍କାର" ନିଶୀଥୁନୀର (ରାତ୍ରିର) ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଛି ।
ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ
୧୭. ଉଲ୍ଲାସର ଆତ୍ମା ପ୍ରାୟେ ଗୀତ-ତାନ / ହ୍ରଦ ନୀଳ-ବକ୍ଷେ କରେ ଅଧୂଷ୍ଠାନ। ଉତ୍ତର:
• ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ 'ଚିଲିକା' ଖଣ୍ଡକାବ୍ୟରୁ ଗୃହୀତ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାନ କରାଯାଉଥିବା କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
• ସରଳାର୍ଥ: ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଚିଲିକା ବକ୍ଷରୁ ଫେରୁଥିବା ମୀନଜୀବୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୀତ ଗାନ କରୁଛନ୍ତି । ସେହି ଗୀତର ମଧୁର ସ୍ୱର (ଗୀତ-ତାନ), ସତେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଆତ୍ମା (ଉଲ୍ଲାସର ଆତ୍ମା) ପାଲଟି ଯାଇଛି । ତାହା ପବନରେ ଭାସି ଆସି ଚିଲିକାର ନୀଳ ଜଳରାଶି ରୂପକ ବକ୍ଷ ଉପରେ ନିଜର ଆସ୍ଥାନ ବା ଅବସ୍ଥିତି (ଅଧିଷ୍ଠାନ) ଜାହିର କରୁଛି । ଅର୍ଥାତ୍, ସେହି ସଙ୍ଗୀତ ଚିଲିକାର ସମଗ୍ର ପରିବେଶକୁ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ମୁଖରିତ କରି ତୋଳିଛି ।
୧୮. ପାପଗର୍ବେ ଯେହ୍ନେ ପଡ଼ଇ ଅଜ୍ଞାନ / ତରୀ-ଗର୍ଭେ ମୀନେ ଡେଇଁ ଦେବେ ପ୍ରାଣ। ଉତ୍ତର:
• ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଏଠାରେ କବି ମାଛ ଧରିବା ପାଇଁ ଜଳାଯାଇଥିବା ମଶାଲର ଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ।
• ସରଳାର୍ଥ: ମୀନଜୀବୀମାନେ ମାଛଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ଆଶାରେ ଡଙ୍ଗାରେ ମଶାଲ ଜାଳିଛନ୍ତି । କବିଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ମଶାଲର ଆଲୋକ ପାପର ସୁନ୍ଦର ରୂପ (ପାପମୂର୍ତି) ସଦୃଶ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର (ରମ୍ୟ ଦିଶେ) କିନ୍ତୁ ଫଳରେ ମାରାତ୍ମକ (ମାରାତ୍ମକ) ଅଟେ । ଯେପରି ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାପର ବାହ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ପାପରୂପକ ଗର୍ତ୍ତରେ (ପାପ-ଗର୍ଭେ) ପଡ଼ି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଏ , ଠିକ୍ ସେହିପରି ସେହି ମାଛ (ମୀନେ) ମଶାଲର ଆଲୋକରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଡଙ୍ଗା ଭିତରକୁ (ତରୀ-ଗର୍ଭେ) ଡେଇଁ ପଡ଼ି ନିଜର ପ୍ରାଣ ହରାଇବେ ।
୧୯. ପ୍ରତିବିମ୍ବରାଜି ଦ୍ବୀପ-ଶୈଳ-ତଳେ / ସ୍ପଷ୍ଟାକାରେ ଶୋଭେ ହ୍ରଦ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳେ। ଉତ୍ତର:
• ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ରାଧାନାଥ ରାୟ ଚିଲିକାର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାପ୍ଳାବିତ ରାତ୍ରିର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।
• ସରଳାର୍ଥ: ସନ୍ଧ୍ୟା ପରେ ରାତ୍ରିର ଆଗମନରେ ସମଗ୍ର ଚିଲିକା 'ପାରଦ-ଧଉତ' ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦେଖାଯାଉଛି । ଜଳରାଶି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିର ଓ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଛି । ଫଳରେ, ଚିଲିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ଵୀପ ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର (ଦ୍ବୀପ-ଶୈଳ) ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଛବି (ପ୍ରତିବିମ୍ବରାଜି) ହ୍ରଦର ଗଭୀର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ (ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳେ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଉଛି ।
୨୦. କଳି ଉପଦ୍ରବେ ତ୍ୟଜି ଲୋକାଳୟ / ଶାନ୍ତି କି ଏ ସ୍ଥଳେ ଭଜିଲେ ଆଶ୍ରୟ ? ଉତ୍ତର:
• ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଚିଲିକାର ନିସ୍ତବ୍ଧ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ପରିବେଶରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ କବି ଏହି କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି ।
• ସରଳାର୍ଥ: ଚିଲିକାର ପାହାଡ ଓ ଜଙ୍ଗଲପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ନୀରବ ହୋଇଯାଇଛି । ସେଠାରେ ମଣିଷର କୌଣସି କୋଳାହଳ ନାହିଁ । ଏହି ଗଭୀର ନିରବତାକୁ ଦେଖି କବି କଳ୍ପନା କରୁଛନ୍ତି ଯେ, 'ଶାନ୍ତି' ଦେବୀ ବୋଧହୁଏ ମଣିଷ ସମାଜର (ଲୋକାଳୟ) କଳହ ଏବଂ ବିଶୃଙ୍ଖଳାରେ (କଳି ଉପଦ୍ରବେ) ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେହି ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ନିରୋଳା ସ୍ଥାନରେ ଆସି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି କି?
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ
୨୧. ପଠିତ କବିତା ଅନୁସରଣରେ ଚିଲିକାର ସାୟଂକାଳୀନ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ଉତ୍ତର: 'ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ' କବିତାରେ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟର ଏକ ମନୋରମ ଓ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଛନ୍ତି ।
• ମୀନଜୀବୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ: ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିବା ସହ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୀନଜୀବୀଙ୍କ ନୌକାର ଛାଇ ଦେଖାଯାଏ । ଭାଲେରି ପର୍ବତ ଉପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଦେଖି ସେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିବାର ଆନନ୍ଦରେ ପାଲ ଟେକି ଦିଅନ୍ତି ।
• ସଙ୍ଗୀତମୟ ପରିବେଶ: ସେମାନଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ନିଃସୃତ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଚିଲିକାର ନୀଳ ବକ୍ଷକୁ ଆନନ୍ଦମୟ କରିବେ ।
• ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଶୋଭା: ସମଗ୍ର ଚିଲିକା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ । କବି ଏହାକୁ ଦିଗଙ୍ଗନାମାନେ 'ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା-ଦୁକୂଳ' (ଜହ୍ନ ଆଲୁଅର ପାଟବସ୍ତ୍ର) ପିନ୍ଧି ହସୁଥିବାର କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି ।
• ନିଶ୍ଚଳ ପ୍ରକୃତି: ରାତି ବଢ଼ିବା ସହ ଲୋକଙ୍କ କୋଳାହଳ ଶାନ୍ତ ପଡ଼େ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ । ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଓ ଆକାଶ ଜହ୍ନ ଆଲୁଅରେ ଏପରି ଧୌତ ହୁଏ ଯେ ତାହା 'ପାରଦ-ଧଉତ' ପରି ଦିଶେ ।
• ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୃଶ୍ୟ: ସ୍ଥିର ଜଳରେ ଦ୍ଵୀପ ଓ ପାହାଡ଼ର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଏବଂ ଗଛପତ୍ର ଓ ପଥର ଉପରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଝଟକ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
• ପ୍ରଶାନ୍ତ ପରିବେଶ: ଆଲୋକ-ଛାୟାର ମିଶ୍ରଣରେ ବନସ୍ଥଳୀ ମହାଦେବଙ୍କ ଶରୀର ପରି ଶୋଭା ପାଏ । କେବଳ ଝରଣା ଓ ଝିଙ୍କାରୀର ଶବ୍ଦ ସେହି ନୀରବତାକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ । କବିଙ୍କୁ ଲାଗେ, ସତେ ଯେପରି 'ଶାନ୍ତି' ଦେବୀ ମଣିଷ ସମାଜର କୋଳାହଳରୁ ଦୂରେଇ ଆସି ଚିଲିକାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି ।
୨୨. ଶଂସିତ କବିତା ଆଧାରରେ ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କର ଭାବାବେଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
ଉତ୍ତର: ପଠିତ କବିତାରେ କବି ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କର ଭାବାବେଗକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି ।
• ପ୍ରଥମତଃ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ପରିବାର ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ଘରମୁହାଁ ଭାବ ରହିଛି । ସେମାନେ ଦିନସାରା ପରିଶ୍ରମ କରି ମାଛ ଧରିବା ପରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ହେବା ମାତ୍ରେ "ନିଜ ଗୃହ କଥା ଭାବି ଏକଧ୍ଯାନେ" ଫେରୁଛନ୍ତି ।
• ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଭରି ରହିଛି । ଭାଲେରି ଶିଖରରେ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା ଦେଖି, ଘରେ ପହଞ୍ଚିବାର ଆଶାରେ ସେମାନେ "ମହୋଲ୍ଲାସେ" ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପାଲ ଟେକି ଦେଇଛନ୍ତି ।
• ତୃତୀୟତଃ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଆନନ୍ଦ ସଙ୍ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ସେମାନଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ "କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୀତାମୃତ" ବାହାରି ଆସୁଛି, ଯାହାକୁ କବି "ଉଲ୍ଲାସର ଆତ୍ମା" ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଏହିପରି, କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ପରେ ନିଜ ପରିବାର ନିକଟକୁ ଫେରିବାର ଆନନ୍ଦ ଓ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରିୟତା ହିଁ ମୀନଜୀବୀମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଭାବାବେଗ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।
୨୩. ପଠିତ କବିତା ଅବଲମ୍ବନରେ ଚିଲିକାର ଯେଉଁ ରୂପରାଜି କବି ମାନସରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଛି ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
ଉତ୍ତର: ପଠିତ କବିତାରେ କବି ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ମାନସପଟରେ ଚିଲିକାର ରୂପ କେବଳ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ, ଚେତନାମୟ ସତ୍ତା ଭାବରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଛି ।
1. ଦାର୍ଶନିକ ରୂପ: କବି ମଶାଲର ଦୃଶ୍ୟରେ ଗଭୀର ଜୀବନ ଦର୍ଶନ ପାଇଛନ୍ତି । ସେ ମଶାଲକୁ 'ପାପମୂର୍ତ୍ତି' ଓ ମାଛମାନଙ୍କୁ 'ଅଜ୍ଞାନ' ମଣିଷ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ଢେଉରେ ଉଠିପଡୁଥିବା ମଶାଲ ଶିଖାକୁ 'ଦୁଃଖିମନେ ଆଶା ଉତ୍ଥାନ ପତନ' ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି ।
2. ମାନବୀକରଣ: କବି ଚିଲିକାର ପ୍ରକୃତିକୁ ମଣିଷ ପରି କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଦିଗଙ୍ଗନାମାନଙ୍କୁ "ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା–ଦୁକୂଳ–ବାସିନୀ" ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ବନସ୍ଥଳୀ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସର୍ପ-ଶୋଭିତ 'ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼' ବା ମହାଦେବଙ୍କ ଶରୀର ପରି ଲାଗିଛି ।
3. ଶାନ୍ତିର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ: କବିଙ୍କ ମାନସରେ ଚିଲିକା ହେଉଛି ଶାନ୍ତିର ଏକ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ । ସେ କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି ଯେ 'ଶାନ୍ତି' ଦେବୀ ମଣିଷ ସମାଜର 'କଳି ଉପଦ୍ରବେ' ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଚିଲିକାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି ।
4. ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ବର୍ଣ୍ଣମୟ ରୂପ: କବିଙ୍କ ମନରେ ଚିଲିକାର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ । ରାତ୍ରିର ଦୃଶ୍ୟ 'ପାରଦ-ଧଉତ' ପରି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଜଳ ଏତେ ସ୍ଥିର ଯେ ସେଥିରେ ପାହାଡ ଓ ଦ୍ଵୀପର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡୁଛି । ଏହା କବିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏକ "ବର୍ଣ୍ଣୋତ୍ସବମୟ ଦୃଶ୍ୟ" ଅଟେ ।
୨୪. କବିତା ଅନୁସରଣରେ ଚିଲିକାର ସାୟନ୍ତନ ପରିବେଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ତୁମର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ପତ୍ରଟିଏ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର:
(ପତ୍ର ଲେଖନ)
ସ୍ଥାନ: __________ ତାରିଖ: __________
ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ (ବନ୍ଧୁଙ୍କ ନାମ), ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ନେବୁ । ଆଶା କରୁଛି ତୁ ଭଲରେ ଥିବୁ । ଆଜି ମୁଁ ତତେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି ବିଷୟରେ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ମୁଁ ନିକଟରେ ଆମ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ "ଚିଲିକାରେ ସାୟନ୍ତନ ଦୃଶ୍ୟ" କବିତାଟି ପଢ଼ିଲି । ଏହା ପଢ଼ିବା ପରେ ଚିଲିକାର ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳୀନ ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଛାପ ଛାଡ଼ିଯାଇଛି ।
କବି ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଚିଲିକାର ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ହୋଇଉଠେ । ଘରମୁହାଁ ମୀନଜୀବୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କବିସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ ଫେରନ୍ତି । ସେହି ଗୀତର ସ୍ୱର ପବନରେ ଭାସି ଆସି ସମଗ୍ର ପରିବେଶକୁ ଆନନ୍ଦମୟ କରି ତୋଳେ ।
ରାତି ହେବା ମାତ୍ରେ ସବୁକିଛି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ । ଜହ୍ନ ଆଲୁଅରେ ସମଗ୍ର ଚିଲିକାର ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଏବଂ ଆକାଶ ଏପରି ଚିକ୍ଚିକ୍ କରେ, ଯେପରି ତାହା ପାରଦରେ ଧୁଆ ହୋଇଛି (ପାରଦ–ଧଉତ) । ସେହି ସ୍ଥିର ଜଳରେ ପାହାଡ ଓ ଦ୍ଵୀପମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ । ଆଲୋକ ଓ ଛାଇର ଖେଳରେ ଜଙ୍ଗଲଟି ମହାଦେବଙ୍କ ଶରୀର ପରି ଶୋଭା ପାଏ ।
ସେହି ସ୍ଥାନ ଏତେ ଶାନ୍ତ ଓ ନୀରବ ଯେ, କବିଙ୍କୁ ଲାଗିଛି ସତେ ଯେପରି 'ଶାନ୍ତି' ଦେବୀ ମଣିଷ ସମାଜର କୋଳାହଳ ଛାଡ଼ି ସେହିଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି । ସତରେ, ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ପଢ଼ି ମୋର ମନ ସେହି ଚିଲିକାକୁ ଉଡ଼ି ଯାଉଛି । ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ଆମେ ଦୁହେଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକାଠି ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା ।
ତୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, (ତୁମ ନାମ)