୫. ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ଓ ଉତ୍ତରତ୍ତର (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଆଧାରିତ)

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରତ୍ତରମୂଳକ

୧. ପ୍ରତ୍ୟେକର ତିନୋଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

• ସିନ୍ଧୁ: ସମୁଦ୍ର, ସାଗର, ବାରି ରାଶି
• ପର୍ବତ: ଗିରି, ଶୈଳ, ଅଦ୍ରି
• ଆକାଶ: ବିହାୟସ, ବ୍ୟୋମ, ନଭ

୨. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଗଦ୍ୟରୂପ ଲେଖ ।

• ପ୍ରାପତି: ପ୍ରାପ୍ତି
• ଜନମି: ଜନ୍ମି
• ଦଇବ: ଦୈବ (ଭାଗ୍ୟ)

୩. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

• ଆଶା: ନିରାଶା
• ନିଃଶ୍ବାସ: ପ୍ରଶ୍ବାସ
• ପ୍ରସନ୍ନ: ଅପ୍ରସନ୍ନ
• ଜ୍ୟେଷ୍ଠ: କନିଷ୍ଠ
• ଜନ୍ମ: ମରଣ
• ପୁଣ୍ୟ: ପାପ
• ବିରସ: ସରସ

୪. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସାର୍ଥକ ବାକ୍ୟ ରଚନା କର ।

• ପିତୃବ୍ୟ: ଅଙ୍ଗଦ ନିଜ ପିତୃବ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ବିବାଦ କରିବାକୁ ରାବଣ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଥିଲା ।
• ବ୍ୟୋମ: ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ଚାପୁଡ଼ା ବ୍ୟୋମ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ଥିଲା ।
• ପ୍ରସନ୍ନ: ବରୁଣ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଭଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କଲେ ।
• ଅନୁଜ: ରାବଣର ଅନୁଜ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ ।
• ସତ୍ଵର: ଦୂତଦ୍ଵୟ ଭୟରେ ସତ୍ଵର ଲଙ୍କାକୁ ପଳାୟନ କଲେ ।

୫. ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର ।

• ବଜ୍ରାଘାତ: ବଜ୍ର + ଆଘାତ
• ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର: ପ୍ରତି + ଉତ୍ତରତ୍ତର
• ନିଃଶ୍ବାସ: ନିଃ + ଶ୍ବାସ

୬. ବ୍ୟାସବାକ୍ୟସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ ।

• ବିଭୂତିଭୂଷଣ: ବିଭୂତି (ଭସ୍ମ) ଭୂଷଣ ଯାହାର (ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ)
• ବିଂଶତିକର: ବିଂଶତି (କୋଡ଼ିଏ) କର (ହାତ) ଯାହାର (ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ)
• ଦେବରିପୁ: ଦେବମାନଙ୍କର ରିପୁ (ଶତ୍ରୁ) (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍‌ପୁରୁଷ ସମାସ)
• ହୀନପରାକ୍ରମ: ହୀନ ଅଟେ ପରାକ୍ରମ (ମଧ୍ୟପଦଲୋପୀ କର୍ମଧାରୟ ସମାସ)

୭. 'କେଁ କେଁ' ଭଳି ଆଉତ୍ତର ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଧ୍ୱନ୍ୟାତ୍ମକ ଯୁଗ୍ମଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

• ଉତ୍ତର: ଫି ଫି, ଠକ୍ ଠକ୍, ଝମ୍ ଝମ୍, ରିମ୍ ଝିମ୍, କିଚି କିଚି ।

୮. ସିନ୍ଧୁକୁ ପୋତିବା ପାଇଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କାହିଁକି ସ୍ଥିର କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତା ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରା କରିବାର ଆଶା ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଦୃଢ଼ ହେଲା , ତେଣୁ ସେ ସମୁଦ୍ର (ସିନ୍ଧୁ) ପୋତି ସେତୁ ବାନ୍ଧି ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ।

୯. କବିତାରେ ରାଘବ ଶବ୍ଦଟି କାହା ଉତ୍ତରଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ?

 ଉତ୍ତର: କବିତାରେ 'ରାଘବ' ଶବ୍ଦଟି ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତରଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

୧୦. ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅନାହାରରେ (ବିନାଶନରେ) ରହି କୁଶ ଶଯ୍ୟା (ଦର୍ଭଶୟନେ) ଉତ୍ତରପରେ ଶୟନ କଲେ ।

୧୧. ରାବଣ ଶୁକ, ସାରଣଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ କି ବାର୍ଭା ପଠାଇଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ରାବଣ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଲେ ଯେ, ବଡ଼ଭାଇ ପିତା ସମାନ । ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧଭରା କଥାକୁ (ବାଣୀ) କଟୁ (ପିତା) ମନେକରି, ଉତ୍ତରଚ୍ଚ କୁଳରେ (ବଡ଼କୁଳେ) ଜନ୍ମ ହୋଇ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ (ବିଭୂତି) ଛାଡ଼ି ଜଣେ ଭସ୍ମଭୂଷଣ ତପସ୍ଵୀ (ବିଭୂତିଭୂଷଣେ) ରାମଙ୍କର ଶରଣ ନେବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

୧୨. ଅଙ୍ଗଦ ନିକଟକୁ ରାବଣ କି ସନ୍ଦେଶ ପ୍ରେରଣ କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ରାବଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ ଯେ, ପିତାର ଶତ୍ରୁ (ରାମଚନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଇବା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ସେ ନିଜ ପିତୃବ୍ୟ (ସୁଗ୍ରୀବ)ଙ୍କ ସହ ବିବାଦ (ବାଦ ରଚାଇ) ସୃଷ୍ଟି କରି ନିଜ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ।

୧୩. ରାବଣର ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଅଙ୍ଗଦ ନିକଟକୁ କିଏ ଆସିଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ରାବଣର ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ତା'ର ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ପକ୍ଷୀ (ବର୍ଷକ) ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ ।

୧୪. ରାବଣର ବାର୍ଭା ଶୁଣି ଅଙ୍ଗଦ କି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ରାବଣର ବାର୍ଭା ଶୁଣି ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧାନ୍ଵିତ ହୋଇ କହିଲେ ଯେ, ବଞ୍ଚି ଥାଉତ୍ତର ଥାଉତ୍ତର ସେ ରାବଣକୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଦେବାର (ଅର୍ଥାତ୍ ତା' ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେବାର) ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତରଠୁନାହିଁ । ଏହା କହି ସେ ଆକାଶରେ (ବ୍ୟୋମେ) ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଏକ ବଜ୍ର ସମାନ ଚାପୁଡ଼ା (ତଳ ପ୍ରହାରିଲା) ମାରିଥିଲେ ।

୧୫. ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵୟ ରାବଣ ନିକଟରେ କି ଉତ୍ତରକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵୟ ରାବଣ ନିକଟରେ ଫେରିଆସି କହିଲେ ଯେ, ବିଭୀଷଣ କହିଛନ୍ତି ଯଦି ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଲଙ୍କା ଫେରିଯିବେ । ସେମାନେ ଆହୁରି କହିଲେ ଯେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବଜ୍ର ସମ ଚାପୁଡ଼ାରୁ ସେମାନେ କେବଳ ଦୈବ ବା ଧର୍ମ ବଳରୁ (ଦଇବ) ବଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି ।

୧୬. ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା ପ୍ରହାରରେ ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ବୟଙ୍କର କି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଥାନ୍ତା  ?

 ଉତ୍ତର: ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା ପ୍ରହାର ବାଜିଥିଲେ ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ (ଚୂନା) ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତେ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ ପଶିଯାଇଥାନ୍ତେ ।

୧୭. ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା କେତେ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵୟ କଳନା କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ମନ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵୟ କଳନା କଲେ ଯେ, ସମୁଦ୍ର (ବାରି ରାଶି) ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଶଙ୍ଖ (conch shells) ଜନ୍ମ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା (ଶଙ୍ଖ - number) ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ।

୧୮. ସମୁଦ୍ର ତରିବା ନିମନ୍ତେ ରାଘବ କ’ଣ ପାଞ୍ଚୁଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ସମୁଦ୍ର ତରିବା (ବିତରଣେ) ନିମନ୍ତେ ରାଘବ କି ଉତ୍ତରପାୟ (ପାଞ୍ଚ) କରିବେ, ସେହି କଥା କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ (କୁଶଶଯ୍ୟା) ଶୟନ କରି ଚିନ୍ତା (ବିହେ) କରୁଥିଲେ ।

୧୯. "ବିସ୍ମଇ ନିଃଶ୍ବାସ ତେଜି ବରୁଣ ପ୍ରସନ୍ନେ ବିନାଶନରେ ଶୟନ ସେ ଦର୍ଭଶୟନେ ଯେ ।"  

ଉତ୍ତର: ସଂଗୃହୀତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିସମ୍ରାଟ ଉତ୍ତରପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ରଚିତ 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' କାବ୍ୟର ଚାଳିଶ ଛାନ୍ଦ 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ'ରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ ସେତୁବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିଫଳତା ପରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଶ୍ରୀରାମ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତରପରେ ପର୍ବତ ପକାଇ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ ବାନରମାନେ ଯେତେ ପର୍ବତ ପକାଇଲେ, ତାହା ଅଗାଧ ଜଳରାଶିରେ ବୁଡ଼ିଗଲା । ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଘଟଣାରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ (ବିସ୍ମଇ) ହୋଇ ଦୀର୍ଘଶ୍ବାସ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଜଳର ଦେବତା ବରୁଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ (ପ୍ରସନ୍ନେ) ନ କଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ସେ ବରୁଣ ଦେବଙ୍କ କୃପା ଲାଭ ପାଇଁ ଅନାହାରରେ (ବିନାଶନରେ) ରହି କୁଶ ତୃଣର ଶଯ୍ୟା (ଦର୍ଭଶୟନେ) ଉତ୍ତରପରେ ଶୟନ କଲେ । ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତରପଯୁକ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆରାଧନା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ କବି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ।

୨୦. "ବିଭୂତିକି ଭୁଞ୍ଜୁଥୁଲୁ ବିଭୂତିଭୂଷଣେ ବଡ଼କୁଳେ ଜନମି ଶରଣ କି କାରଣେ ଯେ ?

" ଉତ୍ତର: ସଂଗୃହୀତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିସମ୍ରାଟ ଉତ୍ତରପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' କାବ୍ୟର 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' ଅଂଶରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ ରାବଣ ନିଜ ଦୂତ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପଠାଇଥିବା କୂଟନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ସମ୍ପର୍କରେ କୁହାଯାଇଛି । ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶିବିରରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ନିଜ ସାନ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ରାବଣ ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଥିଲା । ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ଦେଉତ୍ତରଛି ଯେ, ସେ ଲଙ୍କାରେ ରାଜକୀୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ (ବିଭୂତିକି) ଭୋଗ (ଭୁଞ୍ଜୁଥୁଲୁ) କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହିସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଆଜି ଜଣେ ଭସ୍ମଧାରୀ ତପସ୍ଵୀ (ବିଭୂତିଭୂଷଣେ - ରାମଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି । ରାବଣ ତାଚ୍ଛଲ୍ୟ କରି କହୁଛି ଯେ, ଏପରି ଏକ ମହାନ ରାକ୍ଷସ କୁଳ (ବଡ଼କୁଳେ)ରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ଜଣେ ବନବାସୀର ଶରଣ (ଶରଣ କି କାରଣେ) ନେବା ତାଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ । ଏହି ଉତ୍ତରକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ରାବଣର କୂଳଗର୍ବ ଏବଂ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବାର କୂଟନୀତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।

୨୧. "ବାଜିଥିଲେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ବା ପାତାଳେ ଭଜିଥିବ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଭାନୁ ତୋଷି ହେଲେ ବଞ୍ଚାଇ ଦଇବ ଯେ ।"

ଉତ୍ତର: ସଂଗୃହୀତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବିସମ୍ରାଟ ଉତ୍ତରପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ 'ବୈଦେହୀଶ ବିଳାସ' କାବ୍ୟର 'ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ' ଅଂଶରୁ ଗୃହୀତ । ରାବଣର ଦୂତ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ରାମଙ୍କ ଶିବିରରୁ ଫେରିଆସି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ବିଷୟରେ ରାବଣ ନିକଟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏଠାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ରାବଣର କୂଟନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଅଙ୍ଗଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଏକ ବଜ୍ର ସମାନ ଚାପୁଡ଼ା ମାରିଥିଲେ । ସେହି ଆଘାତରୁ ବର୍ତ୍ତିଯାଇଥିବା ଦୂତମାନେ ରାବଣକୁ କହିଲେ, "ସେହି ଚାପୁଡ଼ା ଯଦି ଆମ ଦେହରେ ବାଜିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଆମେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ (ଚୂନା) ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତୁ କିମ୍ବା ସିଧା ପାତାଳକୁ (ପାତାଳେ) ଚାଲିଯାଇଥାନ୍ତୁ ।" ସେହି ଆଘାତ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ଯେ, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତିପଥ ରୋଧ କରୁଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ (ଭାନୁ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ (ତୋଷି) କରିଦେଇଥାନ୍ତା । ସେମାନେ କହିଲେ ଯେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ (ଦଇବ) ବଳରୁ ସେମାନେ ସେହି ମୃତ୍ୟୁମୁଖରୁ ବଞ୍ଚି ଆସିଛନ୍ତି । ଏହି ଉତ୍ତରକ୍ତିଟି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ଅସୀମ ବଳ ଏବଂ ପରାକ୍ରମକୁ ସୂଚିତ କରେ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରତ୍ତରମୂଳକ

୨୨. ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରା ନିମନ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

 ଉତ୍ତର: ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ କବଳରୁ ଉତ୍ତରଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଦୃଢ଼ ହେବାପରେ, ସେ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ଥିଲା ସେତୁ ନିର୍ମାଣ । ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବିଚାର କଲେ ଯେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପର୍ବତରେ ପୋତି ହିଁ ଲଙ୍କା ଯାଇହେବ । ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାନର ସେନା ବଡ଼ ବଡ଼ ପର୍ବତ (ଗିରି) ଆଣି ସମୁଦ୍ରରେ ପକାଇଲେ । କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରର ଅଗାଧ ଜଳରାଶିରେ ସେସବୁ ପର୍ବତ 'ଫି ଫି' ଶବ୍ଦ କରି ବୁଡ଼ିଗଲା । ଏହି ପ୍ରୟାସ ବିଫଳ ହେବାରୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବିସ୍ମିତ ହେଲେ । ସେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ, ଜଳର ଅଧିପତି ଦେବତା ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ନ କଲେ ଏହା ଅସମ୍ଭବ । ତେଣୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୟାସ ସ୍ୱରୂପ, ସେ ବରୁଣ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅନାହାରରେ (ବିନାଶନରେ) ରହି କୁଶ ଶଯ୍ୟା (ଦର୍ଭଶୟନ) ଉତ୍ତରପରେ ଶୟନ କଲେ । ରାବଣର ଦୂତମାନେ ଫେରିଯାଇ ରାବଣକୁ ଏହି ଖବର ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବାର ଉତ୍ତରପାୟ (ପାଞ୍ଚ) ପାଇବା ପାଇଁ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି ଚିନ୍ତା (ବିହେ) କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ଶୁଣି ରାବଣ ତାଙ୍କୁ 'ହୀନ ପରାକ୍ରମ' କହି ଉତ୍ତରପହାସ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟା ହିଁ ତାଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାର ମାର୍ଗ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଥିଲା ।

୨୩. ପଠିତ କବିତାରୁ ରାବଣର କୂଟନୀତି ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କର ।

ଉତ୍ତର: ପଠିତ କବିତାରେ ରାବଣର ଯୁଦ୍ଧକାଳୀନ କୂଟନୀତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । ସେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶିବିରର ଖବର ଜାଣିବା ପାଇଁ ଶୁକ ଓ ସାରଣ ନାମକ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦୂତ ରୂପେ ପଠାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ କେବଳ ଖବର ସଂଗ୍ରହ ନୁହେଁ, ତା'ର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ତରଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ—ବିଭୀଷଣ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ—ଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆଣିବା ।

1. ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନୀତି: ରାବଣ ପ୍ରଥମେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଭାବପ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି । ସେ କହି ପଠାଇଲା ଯେ, "ବଡ଼ ଭାଇ ପିତା ସମାନ" । ତେଣୁ ରାଗରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଟୁ କଥାକୁ ଧରି ବସିବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହାପରେ ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ କୁଳ ଅଭିମାନକୁ ଆଘାତ ଦେଇ କହିଲା ଯେ, "ବଡ଼ କୁଳରେ" ଜନ୍ମ ହୋଇ ରାଜକୀୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ (ବିଭୂତି) ଛାଡ଼ି, ଜଣେ ଭସ୍ମଧାରୀ ତପସ୍ଵୀ (ବିଭୂତିଭୂଷଣେ) ରାମଙ୍କର ଶରଣ ନେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ । ଏହା ଦ୍ଵାରା ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଏବଂ କୁଳ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପକାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା ।
2. ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରତି ନୀତି: ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାବଣ ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନାକୁ ଉତ୍ତରସୁକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି । ସେ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଲା ଯେ, "ପିତାର ଶତ୍ରୁ (ପିତା ଶତ୍ରୁ) ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଇବା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ" । ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲା ଯେ, ସେ ତାଙ୍କ କକା (ପିତୃବ୍ୟ) ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ନିଜ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତୁ ।

ଏହିପରି ଭାବେ, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଶତ୍ରୁ ଶିବିରରେ ବିଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରି (ବାଦ ରଚାଇ) ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଚତୁର କୂଟନୈତିକ ଚାଲ ଚଳାଇଥିଲା ।

୨୪. ପଠିତ କବିତା ଭିଭିରେ ସମାଜ ପ୍ରତିଥିବା ବାର୍ଭାଗୁଡ଼ିକ ଲେଖି ସାନଭାଇ ନିକଟକୁ ପତ୍ର ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

ପରମପୂଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଚରଣେଷୁ,

ମୋର ସ୍ନେହର ସାନ ଭାଇ,

ତୋର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ମୁଁ ଏଠାରେ କୁଶଳରେ ଅଛି । ଆଜି ଆମ ସାହିତ୍ୟ ବହିରୁ "ରାଘବଙ୍କ ଲଙ୍କା ଯାତ୍ରାନୁକୂଳ" କବିତାଟି ପଢ଼ିଲି । କବିତାର କାହାଣୀ ତ ରାମାୟଣର, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ରାବଣ ପଠାଇଥିବା ବାର୍ତ୍ତାରୁ ମୋତେ ସମାଜ ପାଇଁ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ମିଳିଲା, ଯାହା ମୁଁ ତୋତେ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।

କବିତାରେ ରାବଣ ନିଜ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି କହିଛି ଯେ, "ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତା ପିତା ସରି" । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉତ୍ତରଛି, ବଡ଼ ଭାଇ ସର୍ବଦା ପିତାଙ୍କ ସମାନ ଓ ସମ୍ମାନୀୟ । ଆମେ ପରିବାରରେ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ । ସେମାନେ ଯଦି କେବେ କ୍ରୋଧରେ କିଛି କହିଦିଅନ୍ତି, ତାକୁ ତିକ୍ତ (ପିତା) ମନେ ନ କରି ସେମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇବାକୁ ହିଁ ବୁଝିବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ।

ଆଉତ୍ତର ଏକ ବଡ଼ କଥା ହେଲା ନିଜ କୁଳ ଏବଂ ପରମ୍ପରାର ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବା । ରାବଣ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ "ବଡ଼କୁଳେ ଜନମି" ବୋଲି ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ, ଆମେ ଯେଉଁ ପରିବାର ବା ସମାଜରୁ ଆସିଛେ, ତାର ଗୌରବ ରକ୍ଷା କରିବା ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ଆମେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏପରି କାମ କରିବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହା ଆମ ପରିବାର ପାଇଁ ଅପମାନ ଆଣିବ ।

ଶେଷରେ, କବିତାରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶିଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସରେ ବିଫଳ ହେଲେ (ଯେପରି ରାମଙ୍କ ପଥର ବୁଡ଼ିଗଲା ) ହତାଶ ହେବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ନୁହେଁ । ବରଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ଉତ୍ତରପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତରପାୟ (ଯେପରି ରାମ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ) ଚିନ୍ତା କରିବା ଉତ୍ତରଚିତ୍ ।

ଆଶା କରୁଛି, ତୁ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବୁ । ବାପା ଓ ବୋଉତ୍ତରଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇବୁ ।

ଇତି, ତୋର ବଡ଼ ଭାଇ, (ତୁମ ନାମ)